4 con số nên có trong mọi bảng chi tiêu gia đình: Không cần ghi chép quá nhiều, vẫn biết tiền đang đi đâu

Nhiều gia đình có thói quen lập bảng chi tiêu vào đầu tháng nhưng chỉ duy trì được một thời gian ngắn rồi bỏ cuộc. Nguyên nhân thường không phải vì thiếu kỷ luật mà bởi bảng theo dõi quá phức tạp, có hàng chục khoản mục nhỏ khiến việc ghi chép trở nên mất thời gian.

Trên thực tế, một bảng chi tiêu hiệu quả không nằm ở số lượng khoản tiền được ghi lại mà ở khả năng giúp người sử dụng đưa ra quyết định. Dù thu nhập gia đình là 15 triệu, 25 triệu hay 40 triệu đồng mỗi tháng, có 4 con số đặc biệt đáng quan tâm.

1. Tổng thu nhập thực nhận: Gia đình thực sự có bao nhiêu tiền?

Đây là con số đầu tiên và cũng là nền tảng của mọi kế hoạch chi tiêu. Tuy nhiên, nhiều người thường nhầm lẫn giữa tổng thu nhập và số tiền thực sự có thể sử dụng.

Chẳng hạn, hai vợ chồng có tổng lương 32 triệu đồng nhưng sau khi trừ bảo hiểm, thuế và các khoản khấu trừ, số tiền thực nhận chỉ còn 29 triệu đồng. Nếu lập ngân sách dựa trên 32 triệu đồng, gia đình rất dễ chi vượt khả năng.

Với những người có thu nhập không cố định, nên sử dụng mức thu nhập thận trọng, dựa trên các tháng gần đây thay vì lấy tháng kiếm được nhiều tiền nhất làm chuẩn.

Nguyên tắc quan trọng là lập kế hoạch bằng số tiền chắc chắn nhận được, không phải số tiền hy vọng sẽ kiếm được.

2. Tổng chi phí thiết yếu: Mỗi tháng cần tối thiểu bao nhiêu để duy trì cuộc sống?

Con số thứ hai phản ánh chi phí cơ bản của cả gia đình, bao gồm tiền nhà, thực phẩm, điện nước, học phí, đi lại và các khoản bắt buộc khác.

Ví dụ, một gia đình có thu nhập thực nhận 30 triệu đồng/tháng, trong đó chi phí thiết yếu khoảng 17 triệu đồng. Như vậy, gần 57% thu nhập được sử dụng để duy trì sinh hoạt.

Việc xác định con số này giúp gia đình nhận ra mức sống hiện tại có phù hợp với thu nhập hay không. Nếu chi phí thiết yếu thường xuyên chiếm 80–90% thu nhập, khả năng dành tiền cho tiết kiệm và những tình huống phát sinh sẽ rất hạn chế.

Ngoài ra, đây cũng là cơ sở để tính toán quỹ dự phòng. Nếu gia đình cần 17 triệu đồng mỗi tháng cho các nhu cầu thiết yếu, quỹ dự phòng tương đương 3–6 tháng chi phí sẽ vào khoảng 51–102 triệu đồng.

3. Tổng chi tiêu không thiết yếu: Tiền đang đi đâu mà cuối tháng không thấy dư?

Đây là khoản dễ bị bỏ qua nhất khi lập bảng ngân sách.

Ăn ngoài, mua sắm trực tuyến, cà phê, giải trí, đăng ký dịch vụ hay những món đồ mua vì giảm giá đều có thể tạo thành khoản chi đáng kể.

Chẳng hạn, mỗi tuần gia đình chi thêm 500.000 đồng cho ăn uống, mua sắm ngoài kế hoạch. Chỉ sau 4 tuần, số tiền đã lên tới 2 triệu đồng, tương đương 24 triệu đồng trong 12 tháng nếu duy trì mức chi đó.

Điều đáng nói là phần lớn các khoản này không tạo cảm giác tiêu tiền quá nhiều ở thời điểm mua. Vì vậy, theo dõi tổng chi không thiết yếu giúp gia đình biết nên điều chỉnh ở đâu mà không phải cắt giảm những nhu cầu cơ bản.

4. Số tiền tích lũy thực tế: Cuối tháng giữ lại được bao nhiêu?

Con số cuối cùng phản ánh rõ nhất hiệu quả quản lý tài chính.

Nhiều gia đình có thu nhập khá nhưng vẫn không tích lũy được bao nhiêu vì mức chi tăng theo thu nhập. Ngược lại, một gia đình thu nhập vừa phải nhưng duy trì được khoản dư ổn định mỗi tháng vẫn có thể xây dựng nền tảng tài chính vững vàng.

Số tiền tích lũy thực tế nên được tính bằng thu nhập thực nhận trừ toàn bộ chi tiêu, bao gồm cả những khoản phát sinh và khoản trả nợ đến hạn. Tiền chuyển sang tài khoản tiết kiệm nhưng sau đó phải rút ra để bù chi tiêu không nên được xem là khoản tích lũy đã giữ được.

Mẫu bảng chi tiêu gia đình thu nhập 30 triệu đồng/tháng

Dưới đây là bảng minh họa cho gia đình 4 người, với mức thu nhập thực nhận 30 triệu đồng mỗi tháng.

Bảng giả định gia đình không có khoản trả nợ riêng; các chi phí phát sinh đã được tính vào nhóm chi tương ứng.

Với cách phân bổ này, gia đình dành khoảng 23,3% thu nhập cho tích lũy, tương đương 84 triệu đồng sau một năm nếu duy trì đều đặn, chưa tính lãi hoặc lợi nhuận đầu tư.

Điểm quan trọng là không có một tỷ lệ chi tiêu nào phù hợp với tất cả các gia đình. Người đang thuê nhà, nuôi con nhỏ hoặc có bố mẹ cần chăm sóc chắc chắn sẽ có cơ cấu ngân sách khác với người đã sở hữu nhà và không còn khoản vay.

Tuy nhiên, dù hoàn cảnh khác nhau, 4 con số trên vẫn giúp trả lời những câu hỏi quan trọng nhất: Gia đình kiếm được bao nhiêu, phải tiêu bao nhiêu, có thể cắt giảm ở đâu và cuối cùng giữ lại được bao nhiêu tiền.

Một bảng chi tiêu tốt không phải bảng ghi chép được nhiều khoản nhất, mà là bảng giúp gia đình đưa ra những quyết định tài chính tốt hơn sau mỗi tháng.