Từ tro tàn hóa hạt ngọc: Người Hàn Quốc đang thay đổi cách nói lời từ biệt với người thân ra sao?

Tại một quốc gia từng đặt nặng tính truyền thống như Hàn Quốc, một xu hướng tưởng nhớ người thân hoàn toàn mới đang âm thầm nảy nở, mang theo cả những tranh cãi lẫn những câu chuyện đầy xúc động về tình thân.

Khi niềm nhớ thương hóa thành những viên ngọc bích

"Mỗi khi nhìn vào những viên ngọc này, tôi thấy như cha đang ở đây. Mọi ký ức tươi đẹp của hai cha con lại ùa về", ông Kim Il-nam, 69 tuổi, với mái tóc đã ngả hoa râm, nghẹn ngào chia sẻ. Ông cẩn thận ngắm nhìn những viên ngọc mang sắc xanh lục bảo mượt mà đang được đặt trang trọng trên một tấm lụa mềm, lọt thỏm trong chiếc hũ gốm nhỏ trên bàn.

Với ông Kim, những viên ngọc ấy không chỉ là vật chất. Nước mắt chực trào, ông kể về những ngày còn bé xíu, thường xuyên ngủ vùi trong vòng tay ấm áp của cha. Quá trình hỏa táng và lưu giữ tro cốt trong những chiếc bình kín truyền thống dường như tạo ra một bức tường ngăn cách vô hình giữa người ở lại và người đã khuất. Đó là lý do ông chọn cách "hóa ngọc" cho tro cốt của cha mình. Hàng sáng, ông Kim – một người theo Đạo C.giáo đều đứng cầu nguyện trước những viên ngọc được đặt trang trọng trên giá sách. Ông mang theo một vài viên đặt trong xe hơi để luôn cảm thấy an tâm, và thậm chí còn chia cho năm cô con gái của mình để ông nội luôn được ở gần các cháu.

Ông Kim không hề đơn độc trong dòng suy nghĩ này. Kể từ khi dịch vụ biến tro cốt thành ngọc (ashes-to-beads) xuất hiện, ngày càng có nhiều gia đình Hàn Quốc tìm đến phương thức này như một cách để giữ người thương yêu ở lại bên mình một cách đẹp đẽ, sạch sẽ và an yên nhất.

Sự lụi tàn của truyền thống và bài toán "đất chật người đông"

Để hiểu được tại sao một quốc gia chịu ảnh hưởng sâu sắc của Nho giáo như Hàn Quốc lại sẵn sàng thay đổi phong tục ngàn đời, chúng ta cần nhìn vào thực tế cuộc sống hiện đại.

Chỉ mới một thập kỷ trước, cứ 10 người Hàn Quốc qua đời thì có 6 người được an táng theo phương pháp chôn cất truyền thống. Việc xây mộ, thăm viếng và dọn dẹp phần mộ tổ tiên được xem là thước đo của chữ "Hiếu". Tuy nhiên, với đặc thù là một quốc gia có diện tích nhỏ nhưng dân số đông, quỹ đất dành cho người chết ngày càng cạn kiệt, đẩy chi phí chôn cất lên mức không tưởng.

Trước tình hình đó, chính phủ Hàn Quốc đã phải vào cuộc mạnh mẽ. Các chiến dịch vận động hỏa táng được triển khai rầm rộ trên sóng phát thanh, qua các tờ rơi và thông cáo báo chí. Đỉnh điểm là một đạo luật được thông qua vào năm 2000, quy định rõ: Bất kỳ ai chôn cất người chết sau năm 2000 sẽ buộc phải di dời và dọn dẹp phần mộ sau 60 năm. Kết quả mang lại là một sự thay đổi chóng mặt trong nhận thức. Thay vì cố chấp với việc chôn cất, tỷ lệ hỏa táng tại Hàn Quốc đã tăng vọt. Hiện nay, chỉ còn khoảng 3/10 người qua đời được chôn cất truyền thống, phần lớn còn lại đều được hỏa táng. Thế nhưng, khi hỏa táng trở nên phổ biến, người ta lại nhận ra một "lỗ hổng" trong cảm xúc: Việc để tro cốt của người thân yêu trong những chiếc bình tối tăm, lạnh lẽo trên kệ tủ dường như chưa phải là cách tưởng nhớ trọn vẹn nhất. Họ cần một thứ gì đó có tính kết nối hơn, mang tính thẩm mỹ và xoa dịu hơn.

90 phút hồi sinh: Hành trình từ tro tàn đến vẻ đẹp vĩnh cửu

Nắm bắt được nhu cầu tâm lý này, một số doanh nghiệp ngách tại Hàn Quốc đã nghiên cứu và cho ra đời dịch vụ biến tro cốt thành những hạt ngọc mang hình dáng giống như ngọc xá lợi của Phật giáo.

Tại Bonhyang, một công ty tọa lạc ở Icheon (phía nam Seoul), nhà sáng lập kiêm CEO Bae Jae-yul cho biết đã có khoảng 500 khách hàng sử dụng dịch vụ này. Ông Bae chia sẻ rằng, việc biến tro cốt thành ngọc giúp người nhà xua tan đi nỗi lo sợ (dù đôi khi chỉ là yếu tố tâm lý) rằng tro cốt để lâu trong bình có thể bị ẩm mốc hay sinh ra mùi khó chịu. "Những viên ngọc của chúng tôi luôn sạch sẽ, chúng không bao giờ bị mốc hay bốc mùi", ông khẳng định.

Quá trình "hóa ngọc" diễn ra như sau:

- Xử lý nhiệt: Tro cốt được nung chảy ở nhiệt độ siêu cao.

- Kết tinh: Trong khoảng 90 phút, phần tro tan chảy sẽ kết tinh lại.

- Tạo hình: Chúng được tạo hình thành những viên ngọc tròn trịa. Màu sắc tự nhiên thu được thường là xanh lam pha lục, đôi khi có sắc hồng, tím hoặc đen, tùy thuộc vào cơ địa của người đã khuất.

- Số lượng: Trung bình, tro cốt của một người trưởng thành có thể tạo ra từ 4 đến 5 cốc ngọc. Tuy nhiên, đối với những người trẻ tuổi có mật độ xương cao hơn, số lượng ngọc có thể lên tới 8 cốc.

Trên thị trường hiện cũng bắt đầu xuất hiện những hướng đi khác nhau. Chẳng hạn, công ty Bonhyang của ông Bae cam kết giữ nguyên 100% tro cốt con người mà không pha trộn thêm bất kỳ khoáng chất nào. Trong khi đó, một đối thủ khác là Mikwang lại chọn cách thêm vào một số khoáng chất an toàn để giúp quá trình tạo ngọc diễn ra nhanh hơn ở nhiệt độ thấp hơn, đồng thời cho ra đời những viên ngọc tròn trịa và lấp lánh giống đá quý hơn.

Giống như bất kỳ sự phá vỡ truyền thống nào, ngành công nghiệp non trẻ này không tránh khỏi những ánh nhìn dò xét. Nhiều nhà nghiên cứu văn hóa tang lễ, điển hình như ông Do Young-hoon, lên tiếng chỉ trích gay gắt. Ông cho rằng các doanh nghiệp này thực chất chỉ đang khoác tấm áo nhân văn để tìm kiếm lợi nhuận. "Mức độ tôn trọng cao nhất đối với người đã khuất là để họ được trở về với cát bụi, hòa quyện với thiên nhiên", ông Do bày tỏ.

Thực tế, công nghệ biến tro cốt thành ngọc hay kim cương nhân tạo từng xuất hiện tại Mỹ, Châu Âu và Nhật Bản từ nhiều năm trước, nhưng không gây được tiếng vang lớn bởi vấp phải rào cản văn hóa quá lớn. Mọi người ở các quốc gia này vẫn chưa coi việc "đeo" hay "trưng bày" tro cốt người thân dưới dạng trang sức hay hạt ngọc là một điều bình thường.

Tại Hàn Quốc, sự đón nhận cũng không đến ngay lập tức. Bản thân ông Kim Il-nam, một cựu hiệu trưởng trường trung học, thừa nhận ông đã mất một khoảng thời gian khá dài để thuyết phục các thành viên trong gia đình đồng ý. Lý do đơn giản và mộc mạc nhất của người Á Đông: Họ sợ rằng "hồn ma" của người đã khuất sẽ theo những viên ngọc này đi thẳng vào nhà bếp, phòng ngủ hay phòng khách.

Thế nhưng, vượt qua những e ngại ban đầu, những giá trị tinh thần mà phương thức này mang lại đang dần thuyết phục được công chúng. Theo lời CEO Bae Jae-yul, cái tên "Bonhyang" của công ty ông mang ý nghĩa là "trở về quê hương". Việc biến cái chết trở nên nhẹ nhàng, có thể chạm vào, có thể nhìn ngắm mỗi ngày là cách để con người thôi sợ hãi trước sinh tử. Trước khi thực hiện quá trình hóa ngọc, công ty ông Bae còn lập bàn thờ và thực hiện các nghi lễ trang trọng trước sự chứng kiến của gia quyến, giúp họ cảm thấy an tâm và được an ủi phần nào.

Một góc nhìn mới về sự chia ly

Sắp tới, xu hướng này được dự đoán sẽ còn bùng nổ mạnh mẽ hơn tại Hàn Quốc, đặc biệt là vào những năm nhuận theo âm lịch. Theo tín ngưỡng dân gian của người Hàn, tháng nhuận là thời điểm các vị thần giám sát con người "đi nghỉ mát". Do đó, đây là khoảng thời gian "vàng" để các gia đình tiến hành di dời phần mộ, cải táng hoặc khai quật hài cốt để đem đi hỏa táng mà không sợ phạm thượng hay mang tội với thần linh.

Trở lại với câu chuyện của ông Kim, sau trải nghiệm với tro cốt của cha, ông đã lên kế hoạch sẽ tiếp tục cải táng phần mộ của mẹ mình vào năm nhuận tiếp theo để hóa ngọc cho bà. Ông thậm chí đã dặn dò năm cô con gái: "Sau này khi cha mất đi, cha cũng muốn tro cốt của mình được biến thành những viên ngọc như thế này".

Cái chết vốn dĩ luôn là một đề tài nặng nề và mang nhiều định kiến. Thế nhưng, giữa guồng quay hối hả của cuộc sống hiện đại, cách chúng ta nói lời từ biệt cũng đang dần biến chuyển. Không còn là những nấm mồ xa xôi lạnh lẽo, không còn là những chiếc bình tro cốt u buồn, người Hàn Quốc đang dạy cho chúng ta một cách tiếp cận mới mẻ và đầy tính chữa lành. Dù là hòa vào dòng nước, gieo xuống gốc cây hay hóa thành những viên ngọc bích sáng trong trên bàn sách, suy cho cùng, mục đích lớn lao nhất vẫn là để tình yêu thương dành cho người đã khuất được tiếp tục sống mãi trong thế giới của người ở lại.