Doanh thu 3 tỷ đồng từ affiliate vẫn phải nộp thêm gần 700 triệu tiền thuế: Nhiều người hiểu sai khoản khấu trừ 10%

"Đã bị trừ 10% rồi sao vẫn phải nộp thêm?" là câu hỏi được nhiều người đặt ra sau khi câu chuyện một cá nhân có doanh thu affiliate hơn 3 tỷ đồng nhưng vẫn phát sinh gần 700 triệu đồng tiền thuế khi quyết toán lan truyền trên mạng xã hội. Không ít mẹ bỉm, KOL và người sáng tạo nội dung cũng thừa nhận đây là điều họ chưa từng nghĩ tới.

Câu chuyện này không phải của riêng ai. Với sự bùng nổ của tiếp thị liên kết trên Shopee, TikTok Shop, rất nhiều chị em - trong đó không ít là các mẹ bỉm sữa tranh thủ lúc con ngủ để đăng bài, gắn link kiếm thêm thu nhập tại nhà - đang có hoa hồng lên tới hàng trăm triệu, thậm chí cả tỷ đồng mỗi năm. Nhưng phần lớn mới chỉ hiểu "một nửa câu chuyện" nghĩa vụ thuế: Khoản 10% bị sàn giữ lại trước khi chuyển tiền chỉ là tạm ứng trước, chứ chưa phải con số cuối cùng mình phải đóng.

Đến kỳ quyết toán, nhiều người mới nhận ra khoản doanh thu nhận được không đồng nghĩa với lợi nhuận thực tế. Không ít trường hợp đã chi hàng trăm triệu đồng cho quảng cáo, thuê nhân sự, sản xuất nội dung... Tuy nhiên, việc các khoản chi này có được tính khi xác định nghĩa vụ thuế hay không còn phụ thuộc vào hình thức hoạt động và quy định áp dụng đối với từng đối tượng nộp thuế.

Vì sao doanh thu 3 tỷ vẫn phải bù thêm gần 700 triệu tiền thuế?

Nhiều chị em cứ nghĩ đơn giản: Mỗi lần nhận hoa hồng, sàn đã trừ sẵn 10% tiền thuế rồi, vậy coi như là "xong nghĩa vụ". Thực ra đây mới chỉ là "phần nổi của tảng băng". Theo quy định tại Điều 25 Thông tư 111/2013/TT-BTC, các sàn thương mại điện tử hoặc doanh nghiệp trả hoa hồng cho cá nhân không ký hợp đồng lao động (hoặc hợp đồng dưới 3 tháng) thực hiện tiếp thị liên kết, hễ khoản chi trả từ 2 triệu đồng/lần trở lên là phải khấu trừ ngay 10% thuế thu nhập cá nhân (TNCN) trước khi thanh toán. Với một affiliate có doanh thu 3 tỷ đồng, số thuế tạm khấu trừ theo cách này chỉ rơi vào khoảng 300 triệu đồng.

Tuy nhiên, phần "bất ngờ" nằm ở bước quyết toán cuối năm. Trong nhiều trường hợp người tham gia affiliate với tư cách cá nhân và nhận thu nhập từ tổ chức chi trả, khoản thu nhập này được xác định theo quy định hiện hành đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công để thực hiện khấu trừ, kê khai và quyết toán thuế.

Đáng nói là ở nhóm thu nhập này, mình chỉ được giảm trừ gia cảnh cho bản thân và người phụ thuộc, chứ không được trừ những khoản chi thực tế đã bỏ ra như tiền chạy quảng cáo, thuê người hỗ trợ, dựng video - dù đây là những chi phí không hề nhỏ với các kênh làm chuyên nghiệp. Chính khoảng chênh này khiến số tiền thuế thực nộp có thể vọt lên gấp nhiều lần so với 10% đã tạm khấu trừ ban đầu, và với trường hợp doanh thu 3 tỷ nói trên, con số phải bù thêm lên tới gần 700 triệu đồng.

Dưới đây là biểu thuế lũy tiến để độc giả dễ hình dung vì sao mức khấu trừ 10% chưa chắc đã là số thuế cuối cùng.

Biểu thuế lũy tiến từng phần (áp dụng cho thu nhập từ tiền lương, tiền công/tháng):

* Biểu 7 bậc - đang áp dụng khi quyết toán thuế cho năm 2025 (theo Luật Thuế TNCN 2007, sửa đổi bổ sung; giảm trừ gia cảnh bản thân 11 triệu đồng/tháng, người phụ thuộc 4,4 triệu đồng/tháng):

* Biểu 5 bậc mới - áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026 theo Luật Thuế TNCN 2025 (giảm trừ gia cảnh bản thân tăng lên 15,5 triệu đồng/tháng, người phụ thuộc 6,2 triệu đồng/tháng):

Lưu ý: Đây là biểu thuế lũy tiến từng phần - nghĩa là phần thu nhập nằm trong bậc nào chỉ chịu thuế suất của bậc đó, chứ không phải cứ thu nhập cao là bị áp mức thuế suất cao nhất. Tuy nhiên, với các affiliate có doanh thu lớn, sau khi cộng dồn cả năm rồi chia đều theo tháng, phần thu nhập vượt các ngưỡng trên sẽ nhanh chóng rơi vào các bậc thuế cao - đây chính là lý do vì sao khoản khấu trừ 10% ban đầu thường thấp hơn nhiều so với số tiền thuế phải nộp khi quyết toán.

Nhiều người chỉ quan tâm "hoa hồng", bỏ qua điều khoản về thuế

Theo Trung tâm trợ giúp của Shopee, đối tác tiếp thị liên kết được chia làm hai nhóm với cơ chế thuế khác nhau. Nếu chỉ đăng ký online với tư cách cá nhân thông thường (không lập hộ kinh doanh), không ràng buộc hợp đồng lao động hay hợp tác kinh doanh chính thức với sàn thì cá nhân này tự chịu trách nhiệm quyết toán thuế theo biểu lũy tiến.

Ngược lại, để chuyển sang diện hộ kinh doanh/cá nhân kinh doanh (được sàn không khấu trừ 10% mà tính thuế khoán thấp hơn), đối tác buộc phải ký hợp đồng trực tiếp, có mã số thuế, đăng ký đúng ngành nghề như "môi giới tiếp thị", "quảng cáo" và đặc biệt là phải xuất hóa đơn dịch vụ kịp thời, hợp lệ cho từng khoản hoa hồng nhận được.

Đây chính là điểm nhiều người bỏ sót: Đăng ký hộ kinh doanh trên giấy tờ thôi là chưa đủ, sàn chỉ ngừng khấu trừ 10% khi toàn bộ điều kiện hợp đồng - từ mã ngành nghề đến hóa đơn điện tử - được đáp ứng đầy đủ. Nếu chưa hoàn tất, sàn vẫn coi đó là cá nhân thông thường và tiếp tục khấu trừ theo cách cũ, trong khi người làm affiliate lại tưởng mình đã "chuyển đổi" thành công.

Khoảng trống còn đến từ việc chính sách đang trong giai đoạn chuyển giao. Luật Thuế TNCN 2025 (có hiệu lực từ 1/7/2026) lần đầu tiên đưa thu nhập từ "hoạt động đại lý, môi giới" và kinh doanh trên nền tảng số vào diện thu nhập kinh doanh, thay vì luôn mặc định là tiền lương, tiền công như trước.

Song song đó, theo Nghị định 117/2025/NĐ-CP, hộ/cá nhân kinh doanh đã được sàn TMĐT khấu trừ, kê khai, nộp thay đầy đủ thì không phải khai lại phần doanh thu đó - nhưng theo Nghị định 68/2026/NĐ-CP, những trường hợp doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm vẫn buộc phải tổng hợp để khai quyết toán, và số đã khấu trừ chỉ được trừ vào nghĩa vụ cuối cùng chứ không miễn hoàn toàn việc kê khai. Nói cách khác, doanh thu càng lớn, nghĩa vụ đối chiếu, quyết toán thuế càng chặt, chứ không hề "nhẹ đi".

Khấu trừ 10% chỉ là tạm giữ, không phải "đã hoàn thành nghĩa vụ thuế"

Theo hướng dẫn của Shopee Affiliate, khoản 10% được khấu trừ tại nguồn đối với một số trường hợp chỉ nhằm thực hiện nghĩa vụ khấu trừ theo quy định của pháp luật. Sau khi được cấp chứng từ khấu trừ, cá nhân vẫn có trách nhiệm thực hiện quyết toán thuế với cơ quan thuế nếu thuộc diện phải quyết toán.

Cơ quan thuế địa phương, khi trả lời vướng mắc của doanh nghiệp, cũng nhấn mạnh cần phân biệt rạch ròi hai luồng thu nhập: Cá nhân tự kinh doanh trực tiếp trên sàn thì có thể ủy quyền quyết toán, còn thu nhập nhận từ tổ chức chi trả (affiliate, KOL) thì cá nhân phải tự đứng ra quyết toán, trừ một số trường hợp thu nhập thấp và đáp ứng đủ điều kiện ủy quyền theo Nghị định 126/2020/NĐ-CP.

Lời khuyên cho các mẹ, các nhà sáng tạo nội dung đang làm affiliate

Từ thực tế trên, các chuyên gia và cơ quan thuế đều khuyến nghị người làm tiếp thị liên kết, đặc biệt là các mẹ bỉm sữa, người mới tham gia kiếm thêm thu nhập online - nên "bỏ túi" vài lưu ý sau:

- Đừng mặc định khấu trừ 10% là "đã nộp thuế". Đây chỉ là khoản tạm nộp; cuối năm vẫn phải tự quyết toán và có thể phải nộp bổ sung nếu tổng thu nhập rơi vào bậc thuế cao của biểu lũy tiến.

- Đọc kỹ hợp đồng/điều khoản với sàn trước khi đăng ký, đặc biệt là các điều kiện để được tính thuế theo diện hộ kinh doanh (đăng ký mã ngành nghề phù hợp, xuất hóa đơn điện tử đầy đủ) thay vì mặc nhiên bị khấu trừ 10% như cá nhân thông thường.

- Theo dõi sát doanh thu theo từng mốc quan trọng (100 triệu, 500 triệu, 1 tỷ, 3 tỷ đồng/năm) vì mỗi ngưỡng kéo theo cách tính thuế, phương pháp kê khai khác nhau.

- Lưu giữ đầy đủ chứng từ khấu trừ thuế do sàn cấp và các hóa đơn, chứng từ chi phí thực tế (dù không phải lúc nào cũng được trừ) để chủ động khi quyết toán hoặc giải trình với cơ quan thuế.

- Chủ động tư vấn kế toán, thuế ngay khi thu nhập affiliate bắt đầu đều đặn và có xu hướng tăng nhanh, thay vì đợi đến khi nhận thông báo truy thu mới tìm hiểu.

Tiếp thị liên kết vẫn đang mở ra cơ hội tăng thu nhập cho hàng trăm nghìn người, từ các nhà sáng tạo nội dung chuyên nghiệp đến những mẹ bỉm tranh thủ thời gian rảnh. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là trách nhiệm hiểu đúng quy định về thuế. Việc chủ động tìm hiểu ngay từ khi bắt đầu, đọc kỹ hợp đồng với nền tảng và chuẩn bị hồ sơ cho kỳ quyết toán sẽ giúp người làm affiliate tránh những khoản phát sinh ngoài dự tính, để việc kiếm thêm thu nhập thực sự mang lại giá trị lâu dài.