“Gầy mới đẹp” và cái bẫy mang tên Thinspo có thể khiến phụ nữ phải trả giá nhiều hơn mình nghĩ

Trên mạng xã hội, thỉnh thoảng bạn sẽ bắt gặp những dòng trạng thái ngắn gọn kiểu "con gái đẹp thì không ăn nhiều", hay những bộ ảnh khoe xương quai xanh, xương bả vai nhô rõ, gương mặt hóp gầy được gắn mác "truyền cảm hứng". Đó chính là "thinspo" - viết tắt của "thinspiration" (cảm hứng gầy) - một trào lưu đã âm thầm tồn tại nhiều năm và vẫn đang thu hút một lượng người theo dõi không nhỏ, đặc biệt là giới trẻ và phụ nữ.

Theo các chuyên gia sức khỏe tâm thần, đây không đơn thuần là một xu hướng thẩm mỹ vô hại. Nó có thể là mồi lửa châm ngòi cho những vấn đề nghiêm trọng về rối loạn ăn uống và hình ảnh cơ thể.

Thinspo là gì, vì sao lại nguy hiểm?

Thinspo là những nội dung - hình ảnh, câu chữ, hashtag - được thiết kế để khiến người xem khao khát một thân hình gầy đến mức thiếu lành mạnh, đồng thời cổ vũ những cách thức "đạt được vóc dáng đó" như nhịn ăn, ăn kiêng cực đoan hay tập luyện quá sức.

Các chuyên gia tâm lý nhận định loại nội dung này có thể trực tiếp nuôi dưỡng những hành vi ăn uống rối loạn và làm trầm trọng thêm cảm giác không hài lòng với cơ thể ở người xem.

Nếu thinspo là hình thức "mềm mỏng" hơn thì hai khái niệm liên quan (pro-ana và pro-mia) lại công khai tôn vinh chứng biếng ăn tâm thần (anorexia) và chứng ăn ói (bulimia) như một lối sống đáng ngưỡng mộ, thay vì nhìn nhận đây là những rối loạn tâm thần cần được điều trị. Người mắc chứng biếng ăn thường né tránh thức ăn hoặc ăn kiêng, tập luyện quá mức vì nỗi sợ tăng cân dai dẳng, dù thực tế cơ thể họ đã rất gầy - bắt nguồn từ nhận thức méo mó về cân nặng và ngoại hình của chính mình. Trong khi đó, người mắc chứng ăn ói thường ăn một lượng lớn thức ăn trong thời gian ngắn rồi tìm cách loại bỏ calo bằng cách nôn ói hoặc dùng thuốc nhuận tràng.

Ảnh hưởng thực sự lên tâm lý và hành vi ăn uống

Với những người đã hoặc đang trải qua rối loạn ăn uống, tiếp xúc với thinspo có thể là một "cú hích" khiến các hành vi cũ quay trở lại, hoặc khiến các dấu hiệu tiềm ẩn bộc phát thành vấn đề thực sự. Ngay cả với người chưa từng có tiền sử này, việc thường xuyên nhìn thấy những chuẩn mực thân hình phi thực tế cũng bào mòn lòng tự trọng theo thời gian.

Một nghiên cứu công bố năm 2023 khảo sát mối liên hệ giữa việc tiếp xúc với nội dung thinspo và "fitspiration" (cổ súy tập luyện cực đoan để đạt vóc dáng lý tưởng) với mức độ hài lòng về cơ thể, cảm giác hạnh phúc và các hành vi ăn uống rối loạn ở phụ nữ. Kết quả cho thấy mối liên hệ rõ rệt giữa việc xem thinspo với sự không hài lòng về cơ thể và những thôi thúc ăn uống bất thường như ăn vô độ hoặc nhịn ăn khắc nghiệt.

Giới nghiên cứu cũng lưu ý nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất bởi loại nội dung hình ảnh này thường là thanh thiếu niên và những người có xu hướng gắn giá trị bản thân với ngoại hình.

Sự không hài lòng với cơ thể - do liên tục so sánh bản thân với một "chuẩn mực" được tô vẽ trên mạng - chính là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến rối loạn ăn uống. Thinspo khiến nhiều người rơi vào vòng lặp: cảm thấy mình chưa đủ gầy, chưa đủ đẹp, quên mất rằng đằng sau nhiều hình ảnh "lý tưởng" ấy là sự đầu tư thời gian, tiền bạc và cả sự chỉnh sửa mà không phải ai cũng có được.

Làm sao để xây dựng hình ảnh cơ thể lành mạnh hơn?

Thay vì để những nội dung độc hại định nghĩa giá trị bản thân, các chuyên gia gợi ý một số cách tiếp cận:

Nhìn lại quan niệm của chính mình về ăn uống và cơ thể. Hãy thử ghi lại những suy nghĩ, niềm tin về ngoại hình của bản thân, tìm hiểu chúng bắt nguồn từ đâu và đang ảnh hưởng thế nào đến cảm xúc hằng ngày.

Biết ơn những gì cơ thể đang làm được cho bạn, thay vì chỉ chăm chăm vào những điểm "chưa hoàn hảo". Các bài tập chánh niệm như hít thở theo nhịp vuông hay theo sóng có thể giúp bạn kết nối lại với cơ thể mình theo cách tích cực hơn.

Tránh bẫy so sánh. Khi lướt mạng xã hội và bắt gặp những hình ảnh cổ súy một chuẩn mực ngoại hình nhất định, hãy dừng lại và tự hỏi nội dung đó đang cố bán cho bạn điều gì. Mạnh dạn bỏ theo dõi những tài khoản khiến bạn cảm thấy tồi tệ về bản thân. Đừng quên rằng phần lớn hình ảnh trên mạng đã qua chỉnh sửa, lọc màu và chỉ là "khoảnh khắc đẹp nhất" được chọn lọc kỹ càng.

Lập danh sách những điều bạn thích ở bản thân - không liên quan đến ngoại hình. Có thể là sự tử tế, năng lực làm việc, hay sự nhiệt tình khi giúp đỡ người khác. Bổ sung danh sách này thường xuyên và đọc lại mỗi khi bạn có xu hướng tự phê phán ngoại hình của mình.

Ở gần những người tiếp thêm năng lượng tích cực cho bạn, thay vì những người liên tục bàn tán về cân nặng, vóc dáng. Một môi trường xung quanh biết trân trọng con người thật của bạn sẽ giúp việc yêu thương bản thân trở nên dễ dàng hơn rất nhiều.

Đây là chủ đề khá nhạy cảm liên quan đến sức khỏe tâm thần và rối loạn ăn uống. Nếu bạn hoặc người thân đang gặp khó khăn với vấn đề này, đừng ngần ngại tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ để được hỗ trợ đúng cách. Nếu cần, mình cũng có thể giúp bạn tìm các nguồn hỗ trợ phù hợp.