Cách Hà Nội chỉ 30 phút chạy xe có một ngôi làng "đẹp như tranh vẽ" lên báo Tây liên tục: Mỗi tháng làm 50 tấn hương, xuất khẩu đi cả Ấn Độ - Trung Quốc

Có những vẻ đẹp Việt Nam mà phải đến khi báo chí nước ngoài "phát hiện" ra, người trong nước mới giật mình nhận ra mình đã đi qua nó hàng trăm lần mà chưa từng dừng lại. Làng tăm hương Quảng Phú Cầu (Ứng Hòa, Hà Nội) là một nơi như thế. Hơn 100 năm tuổi nghề, cách Bờ Hồ chỉ một giờ chạy xe, ngôi làng này từng được AFP đưa tin, được Business Insider làm phim tài liệu, và đến giờ vẫn nằm trong "list phải đến" của những nhiếp ảnh gia quốc tế khi đặt chân tới Việt Nam. Dịp nghỉ lễ 30/4 - 1/5 này, nếu bạn chưa biết đi đâu mà không muốn lên rừng xuống biển chen chúc, hãy thử ghé Quảng Phú Cầu một buổi sáng - bạn sẽ hiểu vì sao người ta gọi đây là "mê cung đỏ" giữa lòng Bắc Bộ.

Khi một ngôi làng nhỏ lên báo Pháp, báo Mỹ

Tôi vẫn nhớ cảm giác lần đầu nhìn thấy bức ảnh chụp từ trên cao của làng Quảng Phú Cầu - cả một sân lớn được phủ kín bởi những bó hương đỏ xòe ra như cánh hoa, người dân trong áo nâu sẫm di chuyển giữa biển đỏ ấy như đang lạc vào một bức tranh. Tôi đã tưởng đó là ảnh ở một nơi xa xôi nào đó, mãi sau mới biết đây là một xã thuộc huyện Ứng Hòa, cách trung tâm Hà Nội đúng 35km. Cảm giác lúc ấy giống như khi mình phát hiện ra một viên ngọc mà ai cũng đi qua nhưng không ai nhặt lên.

Quảng Phú Cầu không phải mới nổi tiếng. Năm 2019, hãng thông tấn Pháp AFP đã có phóng sự về ngôi làng này, đưa hình ảnh làng nghề truyền thống Việt Nam đến với độc giả quốc tế. Sau đó, kênh Business Insider của Mỹ tiếp tục làm một phóng sự dài về quy trình sản xuất hương ở đây, ghi nhận con số ấn tượng: Trước năm 2019, làng từng xuất khẩu khoảng 300 tấn hương mỗi năm sang Ấn Độ. Hiện nay, mỗi tháng làng vẫn sản xuất khoảng 50 tấn hương, tiêu thụ trong nước và xuất khẩu sang Ấn Độ, Trung Quốc, Malaysia, tạo việc làm cho khoảng 70% hộ dân trong xã. Một phóng viên người Mỹ, Erin Henderson, sau khi đến đây đã viết: Cô ấy "kéo vali lăn qua những con đường đầy bụi" để được tận mắt nhìn thấy nơi này, và mô tả nó là "làng nghề thủ công độc đáo thu hút nhiếp ảnh gia từ khắp nơi trên thế giới".

Tờ The Saigon Times trong một bài viết gần đây cũng dành cho Quảng Phú Cầu những lời trân trọng - gọi đây là một ví dụ về "phát triển bền vững" khi vừa giữ được hồn cốt làng nghề, vừa trở thành điểm đến tầm cỡ thế giới. Còn các blog du lịch quốc tế thì đặt cho làng cái tên rất thơ: "Labyrinth of red" - mê cung đỏ.

Nghề tăm hương - một cuộc trò chuyện thầm lặng với tổ tiên

Để hiểu vì sao Quảng Phú Cầu lại đẹp đến vậy, có lẽ phải bắt đầu từ chính cái nghề mà người dân ở đây đã giữ suốt hơn một thế kỷ. Người làng kể, khởi đầu Quảng Phú Cầu chỉ là một làng đan nan tre nhỏ, rồi một cơ duyên đưa nghề làm hương đến và ở lại. Nguyên liệu để làm tăm hương phải là tre già đủ tuổi, được tuyển chọn kỹ càng bởi nghề hương vốn mang nhiều yếu tố tâm linh. Ngày xưa các cụ chẻ tre bằng tay; bây giờ máy móc đã thay thế phần lớn công đoạn đó, một ngày có thể chẻ được hàng chục nghìn que, mỗi que dài tới 40cm.

Sau khi chẻ và phơi, tăm tre được nhuộm chân - phần đầu được nhúng vào những thùng phẩm màu, chủ yếu là đỏ tươi tượng trưng cho lá cờ Tổ quốc, hoặc hồng sen tượng trưng cho quốc hoa Việt Nam. Gần đây, nghệ nhân trong làng còn nghiên cứu dùng hoa đậu biếc để tạo màu xanh, lá cây nghiền thành bột để tạo màu xanh lá - khiến những sân phơi hương ngày càng đa sắc. Theo triết lý phương Đông, những gam màu đỏ - hồng tượng trưng cho may mắn và thịnh vượng, và đó cũng là lý do chúng được chọn.

Một nghệ nhân trong làng từng chia sẻ với phóng viên rằng: Thắp một nén hương để tưởng nhớ tổ tiên, ông bà, cha mẹ đã khuất là một phần cốt lõi trong đời sống tinh thần của người Việt. Nghề này không thể mất, vì nó đã được tổ tiên giữ gìn hàng nghìn năm. Nghe câu nói ấy, tôi chợt hiểu vì sao những người thợ ở Quảng Phú Cầu vẫn lặng lẽ ngồi bó từng bó tăm trong nắng - họ không chỉ làm ra một sản phẩm, họ đang giữ một mạch chảy văn hóa.

Đến Quảng Phú Cầu vào lúc nào là đẹp nhất?

Nếu đi vào dịp nghỉ lễ 30/4 - 1/5 này, bạn nên chọn ngày nắng to. Thợ làng chỉ phơi hương vào những ngày trời quang, khi nắng đủ vàng để giúp hương khô đều mà không bị mốc. Theo kinh nghiệm của các blogger quốc tế đã đến đây, thời điểm đẹp nhất trong ngày là từ 8h đến 11h sáng khi nắng đã lên đủ cao để chiếu vào những bó hương xòe nở, nhưng chưa quá gắt để khiến bạn phải nheo mắt liên tục. Một chị blogger người Bồ Đào Nha viết trên blog của mình rằng cô đã đến với "kỳ vọng hoài nghi" nghĩ rằng đây chỉ là một địa điểm bị thổi phồng trên Instagram nhưng sau khi đến, cô bất ngờ thấy "cả ngôi làng dường như cùng làm việc với một mục đích chung: Giữ sống truyền thống làm hương hàng thế kỷ".

Về cách di chuyển, từ trung tâm Hà Nội bạn có thể đi xe máy hoặc ô tô theo Quốc lộ 21B, hoặc đi tàu điện Cát Linh - Hà Đông xuống bến cuối Yên Nghĩa rồi bắt xe bus số 91. Quãng đường khoảng 35km, đi mất chừng một tiếng. Vào làng, một số sân phơi tư nhân đẹp nhất sẽ thu phí khoảng 50.000 - 100.000 đồng/người để vào chụp ảnh, và đây là khoản chi đáng giá - bạn sẽ có không gian riêng, được sắp xếp các bó hương thành hình ngôi sao, hình hoa, hình chữ V để chụp từ trên cao.

Vài lời nhỏ trước khi bạn đi

Có một điều mà những người đã đến Quảng Phú Cầu hay nhắc đi nhắc lại: Hãy hỏi trước khi chụp, và hãy mua một bó hương về nhà. Người dân ở đây làm việc rất vất vả dưới nắng, đội nón lá, ngồi bệt trên sân từ sáng đến chiều. Một cử chỉ tôn trọng nhỏ - một câu chào, một nụ cười, một bó hương 30-50 nghìn cầm về đôi khi là cách trân trọng nhất bạn có thể dành cho một làng nghề đã tồn tại hơn một trăm năm.

Đi Quảng Phú Cầu đẹp nhất, đôi khi không phải để chụp được tấm ảnh triệu like. Mà là để khi đứng giữa biển đỏ ấy, bạn nghe được cái mùi rất riêng của hương thảo, gỗ trầm, quế chi, ngải cứu - thứ mùi mà từ thuở ấu thơ, mỗi sáng mùng một bà đã thắp lên bàn thờ. Để thấy rằng có những điều rất Việt Nam, rất gần, mà mãi đến khi báo Tây ngợi ca, mình mới chịu dừng lại để nhìn cho kỹ.