Gửi tiết kiệm kiểu bậc thang là gì? Cách người cần tiền linh hoạt vẫn giữ được phần lớn tiền sinh lãi

Với những người có một khoản tiền nhàn rỗi nhưng chưa chắc chắn rằng 6 tháng hay 1 năm tới có cần dùng đến hay không, câu hỏi thường gặp nhất là: Nên gửi kỳ hạn ngắn để dễ rút, hay gửi dài để hưởng mức lãi suất tốt hơn?

Gửi toàn bộ tiền ở kỳ hạn dài giúp khoản tiền có cơ hội hưởng mức lãi tốt hơn, nhưng đổi lại là khả năng xoay xở kém linh hoạt. Ngược lại, nếu chỉ gửi kỳ hạn 1 tháng hoặc 3 tháng vì lo cần tiền đột xuất, người gửi có thể phải chấp nhận mức sinh lời thấp hơn và thường xuyên làm lại sổ.

Một cách trung hòa hai mục tiêu này là chia tiền thành nhiều phần và gửi với các kỳ hạn hoặc ngày đáo hạn khác nhau, tạo thành một “chiếc thang” tiết kiệm.

Gửi tiết kiệm bậc thang thực chất là gì?

Tiết kiệm bậc thang không phải là một sản phẩm ngân hàng riêng biệt. Đây là cách người gửi tự chia một khoản tiền lớn thành nhiều khoản nhỏ, sau đó gửi chúng theo các kỳ hạn khác nhau hoặc bố trí thời điểm đáo hạn lệch nhau.

Ví dụ, một người có 300 triệu đồng nhưng vẫn muốn dự phòng khả năng phải dùng tiền trong năm tới. Thay vì gửi toàn bộ 300 triệu đồng vào một sổ kỳ hạn 12 tháng, có thể chia thành 3 sổ:

Sau 3 tháng, sổ đầu tiên đáo hạn. Nếu chưa cần dùng tiền, người gửi có thể tiếp tục gửi khoản này vào kỳ hạn dài hơn. Ba tháng tiếp theo, sổ thứ hai lại đến hạn.

Như vậy, thay vì phải chờ cả năm mới có một khoản tiền đáo hạn, người gửi có các “bậc” tiền lần lượt được giải phóng theo thời gian.

Một cách khác còn dễ quản lý hơn là chia tiền thành 4-6 sổ và gửi cùng một kỳ hạn dài, nhưng bắt đầu gửi ở những thời điểm khác nhau. Sau khi hệ thống bậc thang được hình thành, cứ vài tháng lại có một sổ đến hạn.

Điểm đáng giá nhất: Khi cần tiền, không phải phá toàn bộ khoản tiết kiệm

Đây chính là lý do phương pháp này phù hợp với người muốn giữ tiền sinh lãi nhưng vẫn cần tính linh hoạt.

Giả sử một người có 400 triệu đồng và gửi toàn bộ vào một sổ. Sau 5 tháng, gia đình bất ngờ cần 80 triệu đồng. Nếu sản phẩm tiết kiệm không hỗ trợ rút một phần gốc linh hoạt hoặc điều kiện rút trước hạn bất lợi, người gửi có thể phải tất toán cả khoản tiền.

Trong khi đó, nếu 400 triệu đồng được chia thành 4 sổ, mỗi sổ 100 triệu đồng, người gửi chỉ cần xử lý một sổ gần với số tiền cần sử dụng nhất. Ba sổ còn lại vẫn tiếp tục chạy đến ngày đáo hạn và hưởng lãi theo điều kiện đã đăng ký.

Nói cách khác, chia sổ không làm biến mất rủi ro phải rút tiền trước hạn, nhưng giúp “khoanh vùng” rủi ro đó vào một phần nhỏ hơn của tổng tài sản.

Đây cũng là điểm nhiều người chỉ nhận ra sau khi từng gửi toàn bộ tiền vào một sổ duy nhất: vấn đề không nằm ở việc chọn kỳ hạn 6 tháng hay 12 tháng, mà nằm ở việc để toàn bộ tiền phụ thuộc vào cùng một ngày đáo hạn.

Có 500 triệu đồng, có thể chia thế nào?

Không có một công thức phù hợp với tất cả mọi người. Cách chia nên phụ thuộc vào thời điểm dự kiến cần tiền, quỹ dự phòng đang có và mức độ ổn định của thu nhập.

Một người có 500 triệu đồng, chẳng hạn, có thể tham khảo cách chia:

Điều quan trọng không phải là phải chia đều tiền. Người có khả năng cần tiền trong 3-6 tháng tới có thể dành tỷ trọng lớn hơn cho các bậc ngắn. Người đã có quỹ dự phòng riêng và thu nhập ổn định có thể để phần lớn tiền ở kỳ hạn dài hơn.

Sau mỗi lần một sổ đáo hạn, người gửi lại đánh giá tình hình tài chính. Nếu chưa cần tiền, có thể tiếp tục gửi sang kỳ hạn dài. Nếu sắp có một khoản chi lớn như học phí, sửa nhà, mua xe hoặc thanh toán tiền nhà, khoản vừa đáo hạn có thể được giữ lại thay vì tái tục.

Nhờ đó, kế hoạch tiết kiệm không bị “đóng cứng” trong một quyết định kéo dài cả năm.

Nhưng đừng chia quá nhiều sổ

Gửi tiết kiệm kiểu bậc thang cũng có nhược điểm.

Nếu chia 300 triệu đồng thành 10-15 sổ chỉ để tạo cảm giác an toàn, người gửi sẽ phải theo dõi quá nhiều ngày đáo hạn, mức lãi và lựa chọn tái tục. Quản lý tiền lúc này có thể trở nên rối hơn mức cần thiết.

Với phần lớn gia đình, chia thành khoảng 3-6 khoản thường đã đủ để tạo sự linh hoạt.

Một lưu ý khác là cần đọc kỹ quy định của từng sản phẩm tiết kiệm. Hiện nay điều kiện rút trước hạn, rút một phần gốc, cách tính lãi và tái tục giữa các ngân hàng, giữa gửi tại quầy và gửi trực tuyến có thể khác nhau. Vì vậy, trước khi gửi, nên kiểm tra rõ ba điểm: có được rút một phần hay không, phần tiền rút trước hạn được tính lãi thế nào và phần tiền còn lại có tiếp tục hưởng mức lãi ban đầu hay không.

Ngoài ra, tiền có khả năng phải sử dụng bất cứ lúc nào không nên được đưa hết vào các bậc tiết kiệm. Gia đình vẫn cần một khoản dự phòng có tính thanh khoản cao để xử lý những chi phí thực sự khẩn cấp.

Người nào phù hợp với cách gửi này?

Tiết kiệm bậc thang đặc biệt phù hợp với những người đang ở trạng thái “chưa cần tiền ngay nhưng cũng chưa thể khẳng định vài tháng tới sẽ không cần”.

Đó có thể là gia đình đang chuẩn bị tiền sửa nhà nhưng chưa chốt thời điểm, phụ huynh tích lũy học phí cho con, người chuẩn bị nghỉ hưu, người có khoản tiền nhàn rỗi sau khi bán tài sản hoặc những gia đình muốn giữ một khoản tiền an toàn trước khi quyết định đầu tư.

Ngược lại, nếu đã xác định chắc chắn một khoản tiền sẽ cần dùng sau 2-3 tháng, không nên cố gửi kỳ hạn dài chỉ vì mức lãi cao hơn rồi hy vọng sẽ không phải rút sớm.

Trong quản lý tiền, mức lãi cao nhất chưa chắc đã là lựa chọn tốt nhất. Một khoản tiết kiệm phù hợp phải cân bằng được ba yếu tố: lợi suất, tính an toàn và khả năng sử dụng tiền khi cần.

Gửi tiết kiệm kiểu bậc thang chính là cách đánh đổi vừa phải giữa ba yếu tố này. Thay vì đặt toàn bộ 300 triệu, 500 triệu hay 1 tỷ đồng vào một quyết định duy nhất, người gửi chia tiền thành nhiều “cánh cửa”. Cứ sau một khoảng thời gian lại có một cánh cửa mở ra.

Nếu chưa cần tiền, tiếp tục gửi. Nếu cần tiền, sử dụng khoản vừa đáo hạn. Phần còn lại vẫn được để yên sinh lãi.

Với những người luôn có cảm giác “muốn gửi dài nhưng lại sợ cần tiền bất chợt”, đây có thể là cách quản lý tiết kiệm đáng cân nhắc hơn nhiều so với việc liên tục chọn kỳ hạn thật ngắn chỉ để giữ cảm giác an toàn.