Hết uống cốt chanh thải độc đến group hơn 100.000 thành viên "phơi nắng trừ hàn": Khi sự cuồng tín MXH coi sức khỏe thành "trò đùa"

Thời gian gần đây, khi lướt qua các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok..., chúng ta thường bắt gặp những hình ảnh một ai đó nằm phơi mình dưới ánh nắng gay gắt giữa khung giờ 12 giờ trưa. Kèm theo đó là những bài viết, video với tiêu đề giật gân, khẳng định chắc nịch rằng việc "tắm nắng cực đoan" này có thể chữa bách bệnh: Từ thoát vị đĩa đệm, đau mỏi cổ vai gáy, hen suyễn, bệnh phổi cho đến những lời đồn thổi hoang đường về việc đẩy lùi ung thư kết hợp nhịn ăn.

Đáng báo động hơn, nhiều người vừa đăng tải hình ảnh mình với nước da "đen nhẻm" vừa "quảng bá công dụng của phương pháp phơi nắng này là "phương pháp giúp tăng cường vitamin D, thải độc, thậm chí chữa đau nhức xương khớp và nâng cao sức đề kháng".

Bên cạnh đó, bất chấp cảnh báo của giới chuyên môn, những hội nhóm mang tên như "Hội những người thích phơi nắng"; "Hội những người nghiện phơi nắng sống thuận tự nhiên"... đang mọc lên và thu hút hàng chục nghìn đến hàng trăm nghìn thành viên tham gia hưởng ứng.

Chỉ trong một thời gian ngắn, các hội nhóm này đã phình to với quy mô lên tới hàng chục nghìn thành viên. Hiệu ứng đám đông được thổi bùng lên khi người ta thấy hàng loạt tài khoản đăng ảnh nằm phơi lưng, phơi bụng trên bãi cát, sân thượng dưới cái nắng cháy da cháy thịt. Sự tương tác ảo, những lời tung hô và hiệu ứng tâm lý tập thể đã biến một hành vi phản khoa học trở thành một "mốt" thời thượng, khiến nhiều người u mê lao vào mà thiếu đi sự tỉnh táo.

Ảnh các chia sẻ trên MXH

Có gì trong các hội nhóm "thích tắm nắng" mà thu hút cộng đồng?

Sức hút của những hội nhóm này nằm thường nằm ở cách các "admin" thổi phồng câu chuyện thành công từ chia sẻ cá nhân hoặc lượm lặt rồi đăng tải những bài viết "đượm mùi khoa học" minh chứng những trường hợp ngẫu nhiên để biến thành "phép màu". Bằng những dòng status đầy tính kích động, khẳng định chắc nịch như "Khỏi hẳn thoát vị sau 2 tuần phơi lưng", "Tạm biệt đau mỏi, không cần viên thuốc nào" hay những lời cam kết suông về việc "thải độc cơ thể", các group này kích thích mạnh mẽ tâm lý tò mò, số sốt vội vàng tìm kiếm chiếc phao cứu sinh của những người đang mệt mỏi vì bệnh mạn tính.

Các hội nhóm này thường sử dụng một lớp vỏ bọc ngôn từ mang tính triết lý, tâm linh... để tạo uy tín, chẳng hạn như: "Hấp thụ năng lượng mặt trời nguyên thủy", "tái cấu trúc tế bào lượng tử", "kích hoạt tuyến tùng bằng quang phổ gốc" hay "trở về với Mẹ Thiên nhiên". Những thuật ngữ này đánh trúng tâm lý khao khát chữa lành tự nhiên của những người đang gặp áp lực cuộc sống hoặc bệnh lý mãn tính, khiến họ dễ dàng tin theo mà bỏ qua tư duy phản biện.

Trong các cuộc thảo luận về phơi nắng trong các hội nhóm, thời điểm và thời lượng tắm nắng được đề cập khá nhiều. Hầu hết những người chia sẻ trải nghiệm cá nhân của mình đều đưa ra "lời khuyên" rằng nên nên "tắm" vào khoảng 11-12 giờ trưa hoặc 14-15 giờ chiều. Một số thành viên chọn khung 9 giờ sáng đến 15 giờ chiều, người khác cho rằng nắng càng gắt hiệu quả càng cao.

Ngoài thời gian tắm nắng, "công dụng" của việc này cũng được các thành viên hội nhóm chia sẻ. Bên cạnh những lợi ích được nhắc đến không chỉ dừng ở cảm giác thư giãn hay dễ chịu khi tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên. Phơi nắng còn được một số người gắn với khả năng cải thiện giấc ngủ, giảm đau nhức, làm ấm cơ thể và điều hòa trạng thái sức khỏe. Từ một hoạt động sinh hoạt thông thường, ánh nắng dần được diễn giải như thể đó là phương pháp có thể tác động đến nhiều vấn đề khác nhau của cơ thể. Thậm chí, có người coi việc nằm nắng như một cách "thải độc", kỳ vọng cải thiện những bệnh đã đeo bám nhiều năm.

Khi tham gia vào các group này, thành viên liên tục bị "ngợp" bởi hàng trăm bài đăng khoe chiến tích (ví dụ: "Hôm nay mình đã phơi nắng 5 tiếng và nhịn ăn ngày thứ 4, người nhẹ bẫng, da sạm đi nhưng thấy linh hồn được thanh lọc").

Điều đáng chú ý là những chia sẻ về hiệu quả như vậy chỉ xuất phát từ trải nghiệm cá nhân: Nằm phơi nắng một thời gian rồi cảm thấy ngủ ngon hơn, cơ thể nhẹ nhõm hơn hoặc giảm cảm giác khó chịu... Tuy nhiên, cảm nhận sau khi thực hiện một thói quen không đồng nghĩa với việc đã chứng minh được tác dụng điều trị của phương pháp đó.

Không phải lần đầu mạng xã hội rộ lên "liệu pháp chữa bệnh" miễn phí

Hình ảnh người nằm giữa trưa nắng không hoàn toàn mới. Năm 2025, làn sóng gắn việc nhịn ăn với phơi nắng lúc 12 giờ trưa, được quảng bá như "liệu pháp" cho nhiều bệnh cũng rộ lên và được phản ánh trên truyền thông. Chỉ cần tìm các từ khóa "nhịn ăn", "phơi nắng" là xuất hiện hàng loạt nhóm trên các nền tảng xã hội, nhiều nhóm có hàng chục nghìn thành viên.

Gần đây hơn, mạng xã hội còn từng rộ lên cơn sốt nước chanh nồng độ cao với lời hứa "thải độc". Làn sóng phơi nắng hiện nay ngay sau "chanh liều cao" là một dấu hiệu cho thấy những lời quảng bá về sức khỏe không cần thuốc men, không tốn kém nhưng có thể giải quyết nhiều vấn đề cùng lúc vẫn luôn có sức hấp dẫn nhất định trên mạng xã hội.

Vì sao trào lưu này dễ khiến người ta tin?

Điểm chung của những trào lưu này là lấy một yếu tố quen thuộc trong đời sống như ánh nắng hay nước chanh, gắn với những lời giải thích nghe có vẻ khoa học hoặc những khái niệm khó kiểm chứng như "thải độc", "trừ hàn", rồi mở rộng thành phương pháp cải thiện sức khỏe, thậm chí chữa bệnh. Những trải nghiệm cá nhân như ngủ ngon hơn, bớt mệt mỏi hay giảm đau được chia sẻ liên tục có thể khiến người đọc tin rằng hiệu quả ấy đúng với tất cả mọi người, trong khi một lời kể riêng lẻ không đủ chứng minh quan hệ nhân quả.

Sự lan truyền càng đáng chú ý khi các hội nhóm trở thành nơi những người cùng niềm tin liên tục củng cố quan điểm cho nhau. Người tham gia dễ bắt gặp những câu chuyện có vẻ tương đồng với trải nghiệm của mình, nhưng ít có cơ hội nhìn thấy đầy đủ những trường hợp không cải thiện, gặp tác dụng bất lợi hoặc phải điều trị y tế sau đó. Khi lời truyền miệng được lặp lại đủ nhiều, một phương pháp chưa được chứng minh có thể dần được nhìn nhận như kiến thức sức khỏe đáng tin cậy.

Cần tỉnh táo trước trào lưu sức khỏe thiếu căn cứ khoa học trên mạng

Không chuyên gia nào khuyên mọi người tránh nắng. Ánh nắng có vai trò sinh học quan trọng, nhưng tia cực tím cũng là yếu tố nguy cơ đối với sức khỏe làn da. Tiếp xúc quá mức có thể gây bỏng nắng, thúc đẩy lão hóa da và làm tăng nguy cơ ung thư da.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khi chỉ số UV đạt từ mức 3 trở lên, cần áp dụng các biện pháp bảo vệ trước tia cực tím. Điều này cho thấy việc chủ động tìm kiếm ánh nắng không thể tách rời việc đánh giá cường độ UV và nguy cơ phơi nhiễm.

Phơi nắng không phải hoạt động mới, nhưng cách nó được thảo luận và diễn giải trên mạng xã hội cho thấy một chủ đề quen thuộc vẫn có thể trở thành tâm điểm của những mối quan tâm mới. Khi các thông tin về sức khỏe tiếp tục được chia sẻ với tốc độ nhanh, điều quan trọng là người dùng có đủ cơ sở để phân biệt giữa lợi ích đã được chứng minh, trải nghiệm cá nhân và những tuyên bố còn cần kiểm chứng.

Bởi sau cùng, một trào lưu được nhiều người quan tâm chưa chắc đã là một phương pháp phù hợp với tất cả. Và với bất kỳ lựa chọn nào liên quan đến sức khỏe, điều cần thiết vẫn là hiểu đúng, cân nhắc nguy cơ và đưa ra quyết định dựa trên thông tin đáng tin cậy.