Nhắc đến phố Hàng Quạt, nhiều người Hà Nội có lẽ sẽ nghĩ ngay đến những cửa hàng đồ thờ, tranh chữ, hoành phi, câu đối hay những món đồ phục vụ việc hiếu, hỷ. Thế nhưng, ít ai biết con phố dài chừng 200m này từng là nơi hội tụ của rất nhiều loại quạt thủ công đến từ các làng nghề Bắc Bộ. Từ quạt giấy, quạt lụa đến những chiếc quạt có nan bằng trúc, sừng, xương hay ngà, tất cả từng góp phần tạo nên một phố nghề sầm uất giữa kinh thành Thăng Long. Và ngay tại số 4 Hàng Quạt, một ngôi đình vẫn lưu giữ dấu tích của thời kỳ ấy với cái tên đặc biệt: Xuân Phiến Thị, nghĩa là "chợ quạt mùa xuân".
Tháng 11/2026, ngôi đình trở thành một trong những điểm đến của dự án "Chuyện Đình trong Phố", thuộc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. Những chiếc quạt giấy xuất hiện trở lại, nhưng không chỉ để tạo gió hay làm vật dụng trang trí. Chúng được đưa vào tranh vẽ, sắp đặt nghệ thuật, kết hợp cùng ánh sáng, nhiếp ảnh và những hình thức tạo hình hiện đại, mở ra một cuộc gặp gỡ thú vị giữa nghề thủ công truyền thống với nghệ thuật đương đại.
Một "chợ quạt mùa xuân" giữa kinh thành, nơi những chiếc quạt từng được làm để tiến vua
Diễn ra từ ngày 14 đến 28/11/2026, "Chuyện Đình trong Phố" là dự án do nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn khởi xướng và giám tuyển, kết nối 12 điểm đình, hội quán tại Hà Nội cùng Văn Miếu – Quốc Tử Giám và chợ Đồng Xuân. Thông qua các triển lãm, tác phẩm sắp đặt và hoạt động trải nghiệm, dự án đưa công chúng trở lại những không gian từng gắn liền với các cộng đồng làm nghề ở Thăng Long – Kẻ Chợ.
Trong hành trình ấy, đình Xuân Phiến Thị mang một câu chuyện thú vị bởi lịch sử ngôi đình gần như không thể tách rời nguồn gốc phố Hàng Quạt. Theo tư liệu, phố Hàng Quạt xưa được hình thành trên đất hai thôn Tố Tịch và Thuận Mỹ, thuộc huyện Thọ Xương. Con phố mang tên Hàng Quạt bởi từng tập trung nhiều cửa hàng vừa sản xuất, vừa thu mua các loại quạt từ những làng nghề khác để bán.

Những người góp phần hình thành phố nghề này có nguồn gốc từ làng Đào Xá, còn gọi là Đào Quạt, vùng Ân Thi, Hưng Yên. Họ mang kỹ thuật làm quạt của quê hương lên Thăng Long, mở cửa hàng buôn bán và dần tạo dựng một cộng đồng làm nghề giữa kinh thành.
Điều đáng chú ý là nghề làm quạt của làng Đào Xá không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt thông thường. Theo tư liệu, làng Đào Quạt từng nổi tiếng với các loại quạt giấy, quạt sừng, quạt xương. Sản phẩm của làng còn được mang vào kinh đô, phục vụ vua chúa.
Trong các nghi lễ Tết Đoan Ngọ dưới thời Lê, triều đình có tục ban quạt cho quan lại với ý nghĩa cầu chúc phúc lành, sức khỏe và bình an. Những người thợ Đào Quạt từng đảm nhận công việc làm quạt phục vụ nghi lễ ấy.
Nhìn lại lịch sử, chiếc quạt hóa ra không chỉ là vật dụng giúp con người xua bớt cái nóng mùa hè. Trong đời sống xưa, quạt còn gắn với nghi lễ cung đình, sinh hoạt văn hóa và cả vị thế của người sử dụng.
Đặc biệt, những chiếc quạt được làm từ nhiều chất liệu khác nhau cũng phản ánh sự phong phú của nghề thủ công. Có loại dùng tre, nứa gần gũi với đời sống thường ngày; có loại được chế tác công phu từ những chất liệu quý, dành cho những nhu cầu đặc biệt.
Khi lên Thăng Long lập nghiệp, người thợ Đào Xá đã mang theo cả kỹ thuật lẫn truyền thống thờ Tổ nghề. Họ lập đình thờ vị Tổ nghề quạt họ Đào và đặt tên là Xuân Phiến Thị. Trong đó, "phiến" có nghĩa là quạt, "thị" là chợ, tạo thành tên gọi "chợ quạt mùa xuân". Một cái tên vừa mang ý nghĩa giao thương, vừa gợi lên hình ảnh nhộn nhịp, tươi mới của một phố nghề giữa kinh thành.
Điều thú vị là ngôi đình không đơn thuần là nơi thờ tự. Nó còn lưu giữ ký ức về quê hương của những người thợ, nhắc nhớ mối liên hệ giữa làng nghề gốc với cộng đồng đã lên phố lập nghiệp.

Từ quạt giấy đến quạt lụa, phố Hàng Quạt từng là một "thế giới" đồ thủ công
Nếu quay ngược thời gian về thời kỳ phố Hàng Quạt còn nổi tiếng với nghề làm quạt, người ta có thể hình dung nơi đây từng tập trung rất nhiều sản phẩm đến từ các địa phương khác nhau.
Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, ngoài quạt do người Đào Xá làm ra, phố Hàng Quạt còn là nơi giao thương của nhiều làng nghề nổi tiếng vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Làng Lủ, tức Kim Lũ ở vùng Thanh Trì, Hà Nội, có các loại quạt phất giấy, quạt phủ lượt mỏng và những sản phẩm có nan làm từ nhiều chất liệu khác nhau. Làng Hải Yến ở Hưng Yên nổi tiếng với quạt nan trúc, trong khi làng Vác, tức Canh Hoạch thuộc Thanh Oai, được biết đến với những chiếc quạt lụa dùng trong múa và loại quạt nan sừng châm kim tinh xảo.

Đặc biệt, quạt của làng Vác có những lỗ châm rất khéo, khi mở ra và đưa lên ánh sáng có thể tạo hiệu ứng tựa mặt quạt phủ lụa. Ngoài ra còn có quạt nan tre, nứa của làng Vẽ, quạt thóc của làng Vo hay quạt lông ngỗng từ vùng Hà Đông. Sự đa dạng ấy cho thấy phố Hàng Quạt từng đóng vai trò như một địa điểm giao thương của nhiều làng nghề, chứ không chỉ là nơi sản xuất một loại sản phẩm.
Một chi tiết khác ít người biết là phố Hàng Quạt ngày nay từng gồm ba đoạn phố với những tên gọi riêng: Hàng Quạt, Hàng Đàn và Mã Vĩ. Hàng Đàn trước kia tập trung những cửa hàng sản xuất, buôn bán các loại nhạc cụ như đàn nguyệt, đàn tranh, đàn bầu và đàn nhị. Trong khi đó, khu Mã Vĩ gắn với việc làm, bán trang phục sân khấu, cờ, phướn, trướng, lọng cùng nhiều món đồ sử dụng lông đuôi ngựa.
Theo thời gian, hoạt động kinh doanh thay đổi, các nghề truyền thống không còn giữ nguyên vị trí như trước. Phố Hàng Quạt dần chuyển sang buôn bán đồ thờ, tranh chữ, câu đối và những sản phẩm phục vụ đời sống tín ngưỡng. Những chiếc quạt từng góp phần tạo nên tên phố cũng không còn là mặt hàng chủ đạo.
Nhưng tên phố vẫn còn đó, và đình Xuân Phiến Thị vẫn hiện diện như một dấu nối giữa quá khứ và hiện tại. Có lẽ, chính sự thay đổi ấy khiến việc đưa những chiếc quạt trở lại không gian đình trong Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm nay trở nên đáng chú ý hơn.
Khi những chiếc quạt trở lại phố Hàng Quạt, nhưng không còn theo cách người xưa từng biết
Trong khuôn khổ triển lãm "Chuyện Đình Xuân Phiến Thị", công chúng có cơ hội khám phá một diện mạo khác của chiếc quạt truyền thống. Thay vì chỉ xuất hiện như vật dụng quen thuộc, những chiếc quạt giấy trở thành bề mặt để các nghệ sĩ sáng tạo và là một phần của không gian trưng bày.
Họa sĩ Bùi Kim Hiền cùng nhóm tác giả đưa những tác phẩm hội họa lên quạt giấy, sau đó tổ chức thành các sắp đặt nghệ thuật. Từ một vật dụng vốn được cầm trên tay, chiếc quạt được phát triển thành một phần của tác phẩm tạo hình.
Nghệ sĩ Vũ Xuân Đông lại tiếp cận nghề quạt theo một hướng khác, sử dụng hình dáng chiếc quạt để tạo nên những sắp đặt đèn. Khi kết hợp với ánh sáng, hình ảnh quen thuộc của chiếc quạt được mở rộng về khả năng tạo hình và tổ chức không gian.vBên cạnh đó là những tác phẩm nhiếp ảnh in UV của Nguyễn Thế Sơn và các biển phố bằng sắt cắt CNC, tạo nên cuộc đối thoại giữa giấy, kim loại, ánh sáng và hình ảnh. Điểm thú vị là những sáng tạo này được trưng bày ngay tại ngôi đình thờ Tổ nghề làm quạt. Dẫu số lượng hiện vật trưng bày không nhiều, mỗi món đồ vẫn như một mảnh ghép ký ức, góp phần tái hiện dấu ấn của nghề thủ công từng một thời gắn bó với phố cổ Hà Nội.
Nếu được đặt trong một phòng triển lãm thông thường, chúng có thể đơn thuần được nhìn nhận như những tác phẩm nghệ thuật. Nhưng khi xuất hiện tại đình Xuân Phiến Thị, mỗi chiếc quạt còn gợi nhắc câu chuyện về những người thợ Đào Xá từng rời quê lên kinh thành, những cửa hàng buôn bán quạt trên phố và cả một cộng đồng đã sống bằng nghề thủ công.
Đó cũng là một trong những mục tiêu của "Chuyện Đình trong Phố": Đưa nghệ thuật đương đại trở lại với không gian di sản, để những địa điểm từng là nơi sinh hoạt của người làm nghề có thể tiếp tục đón công chúng đến gặp gỡ, tìm hiểu và sáng tạo.

Từ những chiếc quạt từng được dùng trong sinh hoạt, lễ nghi, biểu diễn nghệ thuật đến những sản phẩm được trang trí bằng tư duy thiết kế đương đại, nghề quạt cho thấy một hành trình dài của sự sáng tạo. Điều đáng quý là người trẻ không chỉ được nghe kể về nghề qua những trang tài liệu lịch sử, mà còn có thể trực tiếp quan sát, trải nghiệm và tìm hiểu giá trị của sản phẩm thủ công.
Một chiếc quạt giấy có thể rất bình thường trong đời sống, nhưng khi biết phía sau nó là câu chuyện của những người thợ, những làng nghề và cả lịch sử hình thành phố cổ, người ta sẽ nhìn vật dụng ấy bằng một cảm nhận khác.

Giữa phố Hàng Quạt sầm uất, đình Xuân Phiến Thị vì thế không chỉ lưu giữ dấu tích của một nghề xưa. Trong những ngày diễn ra lễ hội, ngôi đình còn trở thành nơi những câu chuyện cũ được kể lại bằng ngôn ngữ nghệ thuật mới.
Có những nghề đã dần vắng bóng trên con phố từng mang tên mình. Nhưng chỉ cần ký ức về người làm nghề còn được tiếp nối, những giá trị ấy vẫn có cơ hội trở lại với cuộc sống. Và ở số 4 Hàng Quạt, "chợ quạt mùa xuân" đang mở ra một cuộc gặp gỡ thú vị như thế.
Thông tin tham quan
Triển lãm: Chuyện Đình Xuân Phiến Thị, thuộc dự án "Chuyện Đình trong Phố" trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
Thời gian: Từ ngày 14 đến 28/11/2026.
Địa điểm: Đình Xuân Phiến Thị, số 4 Hàng Quạt, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội.
Giá vé: Miễn phí.





Bài cùng chuyên mục
Quần áo càng đơn giản, càng phải mặc khéo: 5 bí quyết giúp đồ cơ bản trông sang và có gu
Áo len đen, áo phông trắng, blazer và quần jeans đều là những món đồ quen thuộc. Nhưng để mặc chúng thật đẹp, bạn cần chú ý đến phom dáng, tỷ lệ và những chi tiết nhỏ thường bị bỏ qua.
Khám phá đình Xuân Phiến Thị: Chợ quạt mùa Xuân giữa phố cổ Hà Nội
Giữa phố Hàng Quạt, đình Xuân Phiến Thị đang đưa ký ức về nghề làm quạt Thăng Long trở lại qua những sáng tạo nghệ thuật đương đại.
Vũ Thúy Quỳnh chi hơn 200 triệu cho 14 ngày ở cữ vẫn tự nhận bản thân "không giàu"
Sau khi sinh con gái đầu lòng, Vũ Thúy Quỳnh đã chi hơn 200 triệu để ở cử tại một trung tâm chăm sóc hậu sản cao cấp.
Á hậu Phương Anh kể chuyện làm giảng viên RMIT: Ba má chồng đều là nhà giáo, dặn con dâu chỉ cần tử tế và công bằng
Tối 20/11/2020, Phạm Ngọc Phương Anh đăng quang Á hậu 1 Hoa hậu Việt Nam. Sáu năm sau, ngày này với cô có thêm một ý nghĩa nữa: Ngày của nghề giáo, nghề cô đã theo đuổi hơn hai năm nay trên giảng đường Đại học RMIT.
8 năm đi dạy, nữ giảng viên chăm chút từng bộ đồ: “Mặc đẹp giúp tôi giữ lửa với nghề”
Với nữ giảng viên ngành thiết kế này, ăn mặc không chỉ là sở thích cá nhân mà còn là cách thể hiện sức sống, tình yêu với công việc và truyền cảm hứng thẩm mỹ cho sinh viên.
Chân dài Vbiz lấy nhạc sĩ nghèo, sinh 2 con đẹp như hoa, nay bay sang Milan đưa con đi du học
Mới đây, siêu mẫu Thúy Hạnh đã đăng tải loạt hình ảnh chụp ở Milan, Ý cùng 2 con gái. Cô chia sẻ: "Lẽo đẽo đi theo hộ tống nàng Suti đi học ".