25 tuổi, collagen đã bắt đầu "bỏ đi" mà không báo trước: Chuyên gia da liễu mách bạn cách tăng cường collagen cho da

Có một buổi tối, bạn đứng trước gương sau khi tẩy trang, nghiêng mặt sang một bên dưới ánh đèn phòng tắm, và chợt nhận ra: Sao da mình dạo này không còn "nảy" như trước? Không hẳn là nếp nhăn rõ rệt, chỉ là một cảm giác... chùng xuống. Bạn tự hỏi có phải do thiếu ngủ, hay do cái tuổi mà ai cũng ngại nhắc tới đã lặng lẽ gõ cửa.

Câu trả lời, theo các bác sĩ da liễu, nằm ở một chữ quen thuộc mà ít ai thực sự hiểu: Collagen.

Thứ protein âm thầm giữ cho gương mặt bạn "còn sức sống"

Da của bạn là cả một mạng lưới protein phức tạp, và collagen chính là "cột trụ" quan trọng nhất trong đó. Bác sĩ da liễu Tiffany J. Libby (Rhode Island, Mỹ) ví collagen như bộ khung nâng đỡ cho làn da - thứ quyết định da bạn căng mọng, đàn hồi hay chảy xệ, nhăn nheo.

Về mặt sinh học, collagen được tạo thành từ các axit amin (glycine, proline, hydroxyproline) liên kết với nhau thành cấu trúc xoắn ba đặc trưng. Bác sĩ Muneeb Shah (New York) giải thích: Collagen chiếm phần lớn thể tích lớp trung bì, cùng với elastin, tạo nên độ săn chắc và vẻ tươi trẻ cho da.

Nghe thì có vẻ xa vời, nhưng đây là điều bạn cảm nhận được mỗi ngày trong gương - chỉ là không gọi đúng tên nó mà thôi.

Ngoài 25, cơ thể bắt đầu "tiêu" collagen nhanh hơn tạo ra

Đây là phần khiến nhiều chị em giật mình: Cơ thể sản sinh collagen hiệu quả nhất khi còn ở tuổi đôi mươi. Sau đó, theo bác sĩ Kseniya Kobets (Montefiore Einstein), mỗi năm chúng ta mất đi khoảng 1% lượng collagen, trong khi khả năng tái tạo lại cũng yếu dần. Các tế bào tạo collagen (nguyên bào sợi) hoạt động chậm lại, và quá trình này thường bắt đầu rõ rệt từ tuổi 30, tăng tốc mạnh quanh giai đoạn tiền mãn kinh - mãn kinh.

Không chỉ vậy, collagen còn bị "ăn mòn" mỗi ngày bởi những thứ tưởng chừng vô hại như ánh nắng, khói bụi, thức khuya, căng thẳng kéo dài, và cả một chế độ ăn nhiều đường. Bác sĩ Shah gọi đó là "cuộc tấn công thầm lặng" - bạn không thấy ngay, nhưng nó tích lũy từng ngày.

Hậu quả là những dấu hiệu quen thuộc: nếp nhăn quanh mắt, khóe miệng, trán; lỗ chân lông to hơn; da mỏng đi, dễ bầm tím hơn trước. Đến tuổi 40-50, khi collagen mất đi cộng với xương và mỡ vùng má giảm, gương mặt bắt đầu chảy xệ rõ ở vùng cằm và cổ.

Nói cách khác, khi collagen "vơi", những đường nét từng khiến bạn tự tin cũng dần nhạt theo.

Tin vui: Bạn hoàn toàn có thể "níu giữ" phần nào

May mắn là câu chuyện không chỉ toàn màu xám. Bác sĩ Kobets khẳng định, cách hiệu quả nhất là vừa hạn chế collagen bị phá hủy, vừa hỗ trợ cơ thể sản sinh thêm - thông qua chế độ ăn, chống nắng và một vài hoạt chất đã được chứng minh.

Đừng bao giờ bỏ qua kem chống nắng. Đây là bước "phòng thủ" quan trọng nhất, theo bác sĩ Karan Lal (Scottsdale, Arizona). Tia UV là một trong những nguyên nhân hàng đầu phá vỡ collagen ở lớp trung bì, kéo theo nếp nhăn và chảy xệ sớm. Một loại kem chống nắng phổ rộng SPF 30 trở lên, dùng đều đặn mỗi ngày, chính là cách rẻ nhất mà hiệu quả nhất để bảo vệ collagen bạn đang có.

Retinoid - "ngôi sao" thực sự trong việc kích thích collagen. Đây là nhóm hoạt chất từ vitamin A, được xem là bằng chứng khoa học rõ ràng nhất cho việc thúc đẩy da sản sinh collagen. Theo bác sĩ Shah, retinoid hoạt động theo hai cách: kích hoạt nguyên bào sợi để tạo collagen mới, đồng thời ức chế các enzyme đang phá hủy collagen sẵn có. Dạng mạnh nhất - axit retinoic - cần có chỉ định của bác sĩ; các dạng không kê đơn như retinol, adapalene, retinaldehyde nhẹ dịu hơn nhưng vẫn hiệu quả nếu dùng kiên trì.

Vitamin C, peptide và chất chống oxy hóa - bộ ba hỗ trợ. Vitamin C thoa ngoài da giúp làm chậm quá trình phá vỡ collagen và là "trợ thủ" cần thiết để enzyme tổng hợp collagen hoạt động đúng cách. Các peptide tín hiệu (như Matrixyl) "nhắc" da sản sinh thêm collagen, trong khi niacinamide, axit ferulic hay vitamin E đóng vai trò bảo vệ phần collagen đang có khỏi gốc tự do.

Về thứ tự sử dụng, bác sĩ Libby gợi ý: Buổi sáng dùng serum vitamin C rồi đến kem chống nắng; buổi tối dùng retinoid, tăng dần liều lượng để da thích nghi; peptide và dưỡng ẩm như hyaluronic acid có thể kết hợp cả sáng lẫn tối để hỗ trợ phục hồi.

Ăn uống có "cứu" được collagen không?

Đây là câu hỏi khiến nhiều người nhầm lẫn nhất: ăn collagen (từ nước hầm xương, gelatin...) có giúp da đầy collagen trở lại không? Câu trả lời, đáng tiếc, là không trực tiếp. Bác sĩ Kobets giải thích, khi collagen được tiêu hóa, nó phân tán khắp cơ thể chứ không "chạy thẳng" lên da.

Điều thực sự quan trọng lại là vitamin C – dưỡng chất kích hoạt các enzyme cần thiết để cơ thể tự tổng hợp collagen. Thiếu hụt nghiêm trọng vitamin C từng gây ra bệnh scurvy, minh chứng rõ nhất cho vai trò không thể thay thế của nó. Cam, ớt chuông, rau lá xanh đậm là những nguồn bổ sung dễ tìm.

Và một điều nên tránh: ăn quá nhiều đường. Khi đường phản ứng với collagen, nó tạo ra các sản phẩm glycation hóa (AGEs) – khiến collagen trở nên cứng, kém đàn hồi và thoái hóa nhanh hơn, theo bác sĩ Shah.

Còn uống collagen dạng bột, dạng viên thì sao?

Câu chuyện về collagen uống vẫn còn nhiều tranh cãi, nhưng không phải tất cả đều vô ích. Bác sĩ Lal cho biết, một số loại collagen đã qua nghiên cứu lâm sàng – như collagen thủy phân Verisol – được ghi nhận giúp cải thiện chất lượng da, gián tiếp làm chậm tốc độ mất collagen. Một nghiên cứu trên hơn 100 phụ nữ 45-65 tuổi cho thấy nhóm dùng Verisol có sự gia tăng đáng kể về collagen và elastin trong da, kèm theo giảm rõ nếp nhăn vùng đuôi mắt.

Bác sĩ Libby cũng không phản đối việc dùng collagen uống, dù không xem đây là giải pháp hàng đầu: "Nhiều bệnh nhân của tôi nói họ cảm thấy da săn chắc hơn, thậm chí đỡ đau khớp hay đầy bụng. Nếu họ thấy hiệu quả, tôi không có lý do gì để khuyên dừng lại."

Riêng với kem thoa chứa collagen - loại được tổng hợp trong phòng thí nghiệm – các chuyên gia khá thống nhất: đừng kỳ vọng quá nhiều. Theo bác sĩ Kobets, phân tử collagen trong các loại kem này quá lớn để thấm sâu vào da và kích thích sản sinh collagen thật sự. Tác dụng chủ yếu chỉ dừng ở việc cấp ẩm, giúp da căng mọng tạm thời, tốt để dùng như một bước dưỡng ẩm, nhưng đừng trông chờ nó "cứu" collagen đã mất.

Collagen suy giảm theo thời gian là một phần tất yếu của việc lớn lên, không ai tránh được hoàn toàn. Nhưng với một chế độ chăm da đúng cách, chống nắng đều đặn và một chút kiên nhẫn, bạn hoàn toàn có thể giữ cho làn da mình "già đi" chậm hơn, đẹp hơn theo cách của riêng nó, không cần vội vàng chạy đua với thời gian.