Khám phá ẩm thực vùng cao với 6 món ăn dân dã chữa lành mọi muộn phiền

Nằm lặng lẽ bên những dòng sông êm đềm, vùng đất Hà Trì (Quảng Tây, Trung Quốc) láng giềng mang trong mình một nhịp sống chậm rãi và bình yên đến lạ. Nơi đây là điểm giao thoa văn hóa của các dân tộc Tráng, Dao, Miêu - những dân tộc anh em có nếp sống và khẩu vị vô cùng gần gũi với đồng bào Tày, Nùng, Dao ở vùng Tây Bắc nước ta. Chính vì sự tương đồng ấy, ẩm thực đường phố nơi đây mang một phong vị vừa lạ lẫm lại vừa quen thuộc đến nao lòng. 

Không cầu kỳ hoa mỹ, những món ăn vặt ở vùng đất này thấm đẫm mùi khói bếp, mùi lúa nương và nương tựa vào những nguyên liệu cây nhà lá vườn. Hãy cùng lượn lờ một vòng quanh các con phố nhỏ, nếm thử 6 món ngon "nhức nách" để thấy rằng, ẩm thực đôi khi chính là thứ ngôn ngữ chung tuyệt vời nhất kết nối những tâm hồn sành ăn.

1. Bánh cuốn Kim Thành Giang sốt hồng bì

Buổi sáng ở vùng cao thường bắt đầu bằng lớp sương mù lảng bảng và cái lạnh ngòn ngọt. Lúc này, chẳng có gì sưởi ấm dạ dày hoàn hảo hơn một đĩa bánh cuốn nóng hổi (người địa phương gọi là bánh cuốn Kim Thành Giang). Nếu bánh cuốn Phủ Lý hay Thanh Trì của Việt Nam mình gây thương nhớ bởi thứ nước mắm chua ngọt tinh tế và hành phi thơm lừng, thì bánh cuốn nơi đây lại cuốn hút kiểu khác. 

Lớp vỏ bánh được tráng thủ công từ bột gạo tẻ xay đá, mỏng tang, dai mướt mà không hề rách. Bên trong cuộn đầy ắp thịt băm và mộc nhĩ giòn sần sật. Nhưng linh hồn của đĩa bánh lại nằm ở thứ nước sốt màu vàng ươm rưới lên trên - nước sốt quả hồng bì. Cái vị chua chua, ngọt ngọt, thanh thanh của hồng bì quyện vào lớp mỡ hành béo ngậy tạo nên 4 tầng hương vị bùng nổ trong khoang miệng, ăn mãi mà chẳng thấy ngán.

2. Trái cây dầm chua cay

Ăn sáng no nê rồi, nếu dạo bước vào tầm trưa hè oi ả, chắc chắn hội chị em sẽ bị níu chân lại bởi những hũ thủy tinh khổng lồ đầy màu sắc của món trái cây dầm chua cay (Hà Trì chua dã). Món này nhìn qua thì "sao y bản chính" những xe hoa quả dầm, cóc lắc, xoài lắc ở các cổng trường hay phố ăn vặt Việt Nam mình. 

Người ta dùng đủ loại quả mọng theo mùa như ổi, củ đậu, củ cải, mận xanh... đem ngâm vào thứ nước chua ngọt bí truyền. Miếng trái cây cắn vào cứ giòn tan, nước tươm ra chua chua ngọt ngọt, rắc thêm chút bột ớt cay xè đỏ au. Vừa ăn vừa hít hà, cái vị chua cay ấy xua tan ngay đi cái nóng hầm hập, bảo sao đây lại là "thần dược" mở đường tiêu hóa số một của người dân nơi đây.

3. Xôi ngũ sắc

Lang thang đến xế chiều, khi bụng đã ngót, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp những thúng xôi ngũ sắc rực rỡ bốc khói nghi ngút. Chẳng cần phải giải thích nhiều, món xôi này giống hệt món xôi ngũ sắc trứ danh của đồng bào Tây Bắc nước ta. Vẫn là những hạt gạo nếp nương nẩy nở, được nhuộm màu hoàn toàn từ lá cây rừng: Màu đen từ lá phong, màu đỏ và tím từ lá cẩm, màu vàng từ quả dành dành. 

Chõ xôi đồ lên thơm nức mùi cỏ cây sương sớm. Xôi dẻo quẹo, nhai kỹ thấy vị ngọt hậu của nếp non. Ai thích đồ ngọt thì chấm với chút đường kính trắng, ai ưng đồ mặn thì ăn kèm miếng thịt lạp xông khói mỡ màng. Gói xôi nhỏ không chỉ để ấm bụng mà còn gói gém cả ước mong mưa thuận gió hòa của người dân bản địa.

4. Bánh nếp nhân đậu

Nếu vẫn còn thèm chút đồ nếp, đừng bỏ qua bánh nếp nhân đậu (Nghi Châu Cảo Ba). Nó giống như chiếc bánh dầy nhân ngọt hay bánh ngào của người Việt vậy. Gạo nếp ngâm kỹ, xay nhuyễn, nặn cùng đường trắng, lạc rang giã dập và đậu đỏ sên nhuyễn rồi đem hấp cách thủy. 

Cắn một miếng, vỏ bánh mềm dẻo như tan ra, quyện với nhân đậu bùi bùi và lạc rang thơm phức. Cầm chiếc bánh nóng hổi nhâm nhi cùng chén trà chát vỉa hè thì quả là "combo" xế chiều tuyệt hảo.

5. Bún chua cay

Đã nói đến vùng sơn cước thì không thể thiếu những món ăn lên men chua cay đặc trưng. Bữa tối, hãy xì xụp ngay một bát bún chua cay (Đô An toan phấn). Bát bún này có "họ hàng" cực gần với món phở chua Lạng Sơn nhà mình. Nước dùng không ninh từ xương mà được nấu từ thứ nước ngâm rau củ lên men tự nhiên. 

Sợi bún gạo mềm trơn, ngập trong nước dùng chua thanh, điểm xuyết thêm đậu đũa muối chua, măng chua cay nồng, đậu phộng rang giòn rụm và chút mỡ ớt đỏ ao. Gắp một đũa bún, húp một thìa nước dùng, cái chua cái cay nó đánh rần rần mọi giác quan, mồ hôi tứa ra sảng khoái, ăn một tô lại muốn gọi thêm tô nữa.

6. Bánh tổ đường đen

Cuối cùng, để khép lại một ngày lang thang trọn vẹn, hãy tự thưởng cho mình một miếng Bánh tổ đường đen (Nam Đan đường cảo). Đây là món bánh truyền thống của người Dao, mang hương vị gợi nhớ đến chiếc bánh tổ ngày Tết của người miền Trung Việt Nam. Chỉ với bột nếp và đường đen, qua nhiều lần nhào nặn và hấp chín, chiếc bánh dẻo quánh, vàng ươm ra đời. Vị ngọt của đường đen rất thanh, không bị gắt cổ, kết hợp với cái dẻo của nếp tạo nên một hậu vị miên man, ngọt ngào mãi nơi cuống họng.

Thiết nghĩ, ranh giới địa lý có thể ngăn cách các vùng đất, nhưng hương vị ẩm thực lại có một sức mạnh diệu kỳ, làm cho những người xa lạ bỗng thấy thật gần gũi. Những món ăn vặt nhỏ bé ấy không chỉ để lấp đầy dạ dày, mà còn chứa đựng cả một bầu trời tuổi thơ, cả một nét văn hóa dân dã đáng yêu của những miền quê thanh bình.