Nếu được quay lại tuổi 45, tôi sẽ ngừng 5 kiểu chi tiêu từng khiến mình tưởng là đang sống tốt hơn

Có một giai đoạn tôi từng nghĩ rằng kiếm được nhiều tiền hơn thì cuộc sống cũng nên "nâng cấp" tương ứng: nhà phải đẹp hơn, quần áo phải tốt hơn, những bữa ăn cuối tuần phải chỉn chu hơn và mỗi năm ít nhất cũng nên có vài chuyến đi để tự thưởng cho bản thân. Đến khi bước qua tuổi trung niên, tôi mới nhận ra có những khoản tiền tưởng như đang giúp mình sống tốt hơn, nhưng thực tế chỉ khiến chi phí cố định ngày càng phình ra và cảm giác thiếu tiền ngày càng thường trực.

Nếu được quay lại tuổi 45, tôi sẽ không chọn cách thắt lưng buộc bụng đến mức mất hết niềm vui. Tôi chỉ muốn ngừng sớm hơn 5 kiểu chi tiêu dưới đây – những khoản từng khiến tôi có cảm giác mình đang sống "đúng với thu nhập", nhưng lại âm thầm lấy đi rất nhiều sự chủ động tài chính.

1. Ngừng nâng cấp mọi thứ chỉ vì thu nhập vừa tăng

Sai lầm đầu tiên của tôi là luôn coi tăng thu nhập đồng nghĩa với quyền được tăng mức sống. Khi lương tăng, tôi chuyển sang dùng điện thoại đắt hơn, mua quần áo ở phân khúc cao hơn, ăn uống thoải mái hơn và bắt đầu thấy những món đồ trước đây vẫn dùng tốt trở nên "không còn phù hợp".

Điều nguy hiểm của kiểu chi tiêu này là từng khoản riêng lẻ đều có vẻ hợp lý. Một đôi giày tốt hơn thêm 1–2 triệu đồng, một chiếc điện thoại cao cấp hơn vài triệu, vài bữa ăn ngoài mỗi tháng thêm vài trăm nghìn. Nhưng khi nhiều thứ cùng được nâng cấp, phần thu nhập tăng thêm gần như biến mất trước khi kịp trở thành tiền tiết kiệm.

Sau này tôi mới hiểu: tăng thu nhập không nhất thiết phải tăng mức sống ngay lập tức. Nếu ở tuổi 45 có thêm 5 triệu đồng mỗi tháng, giữ lại được 3 triệu để tích lũy có thể giá trị hơn rất nhiều so với việc lập tức biến cả 5 triệu thành một phiên bản cuộc sống đắt đỏ hơn. Bởi mức sống một khi đã nâng lên thì rất khó hạ xuống, còn thu nhập thì không phải lúc nào cũng tăng đều.

2. Ngừng mua đồ để chứng minh rằng mình "đã ổn"

Tuổi trung niên có một kiểu áp lực rất lạ: không ai nói thẳng ra, nhưng đôi khi chúng ta tự cảm thấy mình phải có một căn nhà trông đủ đẹp, một chiếc xe đủ tốt, vài bộ đồ đủ chỉnh tề hay những món đồ đủ "xứng đáng với độ tuổi".

Tôi từng mua không ít thứ vì cảm giác ấy. Có món thực sự cần, nhưng cũng có nhiều món được mua vì tôi không muốn mình trông như đang sống quá tiết kiệm. Sau cùng, phần lớn những thứ đó không làm cuộc sống của tôi dễ chịu hơn bao nhiêu, trong khi số tiền bỏ ra thì rất thật.

Nếu được quay lại tuổi 45, tôi sẽ hỏi mình ba câu trước những khoản mua lớn: Tôi thực sự cần nó hay chỉ muốn người khác nhìn thấy? Nếu không ai biết tôi mua món này, tôi còn muốn mua không? Và món đồ này có giúp cuộc sống thuận tiện hơn trong ít nhất vài năm hay chỉ mang lại cảm giác phấn khích vài ngày?

Nhiều lần, chỉ cần trả lời được ba câu ấy là ví tiền đã tránh được một khoản chi đáng kể.

3. Ngừng tiêu tiền để bù đắp cho sự mệt mỏi

Có một thời gian tôi rất dễ mua sắm vào cuối tuần. Sau một tuần làm việc căng thẳng, tôi tự cho phép mình gọi đồ ăn ngon, mua vài món trên mạng, đi cà phê, massage hoặc đặt một chuyến đi ngắn. Tôi gọi đó là "tự thưởng".

Tự thưởng không sai. Nhưng vấn đề xuất hiện khi tiền trở thành cách duy nhất để giải quyết sự mệt mỏi. Tôi từng có những tháng chi vài triệu đồng chỉ cho các khoản "xả stress", rồi cuối tháng lại căng thẳng vì tài khoản xuống nhanh. Một vòng tròn khá trớ trêu: kiếm tiền khiến mình mệt, tiêu tiền để đỡ mệt, rồi lại phải kiếm thêm vì đã tiêu quá nhiều.

Sau tuổi 45, tôi bắt đầu thay đổi. Một số cuối tuần tôi ở nhà nấu ăn, đi bộ, đọc sách, dọn lại căn phòng hoặc gặp những người khiến mình thấy dễ chịu mà không cần một chương trình tốn kém. Kết quả bất ngờ là cảm giác nghỉ ngơi đôi khi còn rõ hơn.

Nếu quay lại thời điểm đó, tôi sẽ đặt riêng một khoản "tiền vui" mỗi tháng và tiêu thoải mái trong giới hạn ấy. Khi giới hạn hết, tôi không tự thưởng thêm bằng tiền nữa. Cách này vừa giữ được niềm vui vừa ngăn cảm xúc điều khiển tài khoản ngân hàng.

4. Ngừng mua quá nhiều sự tiện lợi mà mình hoàn toàn có thể tự làm

Khi thu nhập ổn định hơn, con người rất dễ mua sự tiện lợi: gọi đồ ăn thay vì nấu, đi taxi thay vì phương tiện khác, thuê dịch vụ cho những việc nhỏ, đăng ký hàng loạt ứng dụng hoặc thường xuyên chọn phương án nhanh nhất dù đắt hơn.

Tôi từng nghĩ đây là phần thưởng của việc đã làm việc nhiều năm: kiếm tiền để mua lại thời gian. Suy nghĩ đó không sai, nhưng tôi đã áp dụng quá rộng. Không phải thời gian nào tiết kiệm được cũng đáng tiền.

Có những khoản tiện lợi thực sự đáng chi, chẳng hạn thuê người làm một công việc mất cả ngày để mình có thời gian nghỉ ngơi hoặc ở cùng gia đình. Nhưng cũng có những khoản chỉ tiết kiệm được 10–20 phút mà lặp lại hàng chục lần mỗi tháng. Một đơn đồ ăn 250.000 đồng thay vì tự nấu 100.000 đồng có vẻ không đáng kể, nhưng nếu xảy ra 8 lần mỗi tháng thì chênh lệch đã lên tới hơn 1 triệu đồng.

Nếu quay lại tuổi 45, tôi sẽ không hỏi "cái nào tiện hơn" mà hỏi "sự tiện lợi này có đáng với số tiền mình trả không?". Chỉ một thay đổi nhỏ trong cách đặt câu hỏi cũng có thể giữ lại vài triệu đồng mỗi tháng.

5. Ngừng dùng tiền tương lai để tận hưởng hiện tại

Đây có lẽ là điều tôi muốn sửa nhất nếu được quay lại tuổi 45.

Ở độ tuổi đó, cảm giác về tương lai vẫn khá xa. Nghỉ hưu còn hơn chục năm, sức khỏe vẫn ổn, công việc vẫn đang chạy và thu nhập thường ở giai đoạn tương đối tốt. Vì thế rất dễ nghĩ rằng vài năm nữa tiết kiệm cũng chưa muộn.

Tôi từng trì hoãn quỹ hưu trí, trì hoãn khoản dự phòng lớn và nhiều lần lấy tiền tiết kiệm cho những kế hoạch không quá cấp thiết với suy nghĩ: "Sau này kiếm lại cũng được".

Nhưng sau tuổi 50, cách nhìn về tiền thay đổi rất nhanh. Thu nhập có thể chững lại, cha mẹ già hơn, con cái bước vào những giai đoạn tốn kém hơn và bản thân bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe. Khi đó, một khoản tiền tích lũy từ 5–10 năm trước có giá trị tâm lý lớn hơn rất nhiều so với việc từng sở hữu một chiếc điện thoại đẹp hay một kỳ nghỉ sang trọng.

Nếu được quay lại tuổi 45, tôi sẽ coi tiền dành cho tương lai là một khoản bắt buộc giống như tiền điện, tiền nhà. Nhận thu nhập xong sẽ chuyển tiền tiết kiệm trước, rồi mới tính xem phần còn lại có thể sống thế nào. Không phải đợi tiêu xong còn bao nhiêu mới tiết kiệm.

Tuổi 45 không cần sống kham khổ, chỉ cần ngừng "nâng cấp" một cách vô thức

Điều tôi tiếc không phải là đã từng đi du lịch, ăn những bữa ngon hay mua những món đồ mình thích. Những thứ đó cũng tạo nên cuộc sống. Điều đáng tiếc là đã có một thời gian tôi nhầm giữa "sống tốt" và "sống đắt".

Sống tốt có thể là một căn nhà vừa đủ nhưng không còn khoản vay khiến mình mất ngủ. Là cuối tháng vẫn còn tiền trong tài khoản. Là có thể giúp con một khoản mà không phải vét sạch tiền tiết kiệm. Là khi công việc có biến động, mình đủ bình tĩnh để nghỉ vài tháng thay vì phải lập tức nhận bất kỳ công việc nào chỉ để trả hóa đơn.

Nếu được quay lại tuổi 45, tôi sẽ vẫn tiêu tiền cho những điều khiến cuộc sống vui hơn. Nhưng tôi sẽ ngừng tiêu tiền chỉ để cảm thấy mình đang tiến lên.

Bởi càng lớn tuổi tôi càng nhận ra: dấu hiệu rõ nhất của một cuộc sống khá giả không phải là bạn mua được bao nhiêu thứ đắt tiền, mà là bạn có bao nhiêu quyền lựa chọn khi một ngày nào đó không muốn tiếp tục chạy theo tiền nữa.