Vì sao bé gái 4 tuổi bị bạo hành tử vong ở Phú Diễn lại là Câu hỏi không dễ trả lời

Để hiểu được điều phi lý ấy, chúng ta phải bước vào những vùng tối nhất của tâm lý học gia đình, nơi tình yêu, sự phụ thuộc và bạo lực đan xen vào nhau theo những cách khó tin.

Một mô-típ lặp đi lặp lại đến rợn người

Ngày 6/5/2026, bé B.T.H. (sinh năm 2022) qua đời tại Bệnh viện E sau ba ngày cấp cứu. Tỷ lệ tổn thương cơ thể của em được giám định pháp y sơ bộ xác định lên tới 99%. Kẻ gây ra cái chết ấy là Nguyễn Minh Hiệp (22 tuổi) - bạn trai của mẹ em - và Bàn Thị Tâm (20 tuổi) - chính là mẹ ruột em. Hai người chung sống như vợ chồng trong một phòng trọ ở phường Phú Diễn, Hà Nội. Bé H. là con riêng của Tâm, được đưa về sống cùng từ tháng 3.

Theo lời khai, suốt một tháng trước đó, hai người đã bạo hành bé với tần suất 2-3 ngày một lần, dùng dép, chổi, cán hót rác, móc quần áo. Đỉnh điểm là khi Hiệp dùng vòi nước xịt bồn vệ sinh xịt thẳng vào miệng và mũi bé, hai chân kẹp đầu, tay giữ người. Tâm đứng đó. Tâm nhìn thấy. Và Tâm bỏ đi.

Vụ việc khiến cộng đồng phẫn nộ - nhưng đáng sợ hơn cả là cảm giác quen thuộc. Bốn năm trước, vụ bé Vân An 8 tuổi tử vong tại chung cư Saigon Pearl đã gây chấn động cả nước. "Dì ghẻ" Nguyễn Võ Quỳnh Trang nhận án tử hình. Nhưng nhiều người vẫn không quên một chi tiết: cha ruột bé - Nguyễn Kim Trung Thái - không chỉ chứng kiến, mà có những lúc còn cùng Trang đánh đập con gái mình. Trước tòa, Thái nói lý do là vì bản thân "nhu nhược".

Cùng thời điểm vụ Phú Diễn xảy ra, ở TP.HCM, một bé trai 2 tuổi cũng đang điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng 1 sau khi bị mẹ ruột và bạn trai mẹ dùng cây tre đánh đập, gây đa chấn thương. Còn cách đây vài năm, vụ bé gái 3 tuổi ở Hà Nội bị mẹ đẻ và cha dượng bạo hành đến chết, "một ngày 6 trận đòn roi" - như báo chí đưa tin. 

Nếu tách rời, mỗi vụ là một bi kịch cá nhân. Nhưng nhìn cùng nhau, ta thấy một mô-típ: người mẹ ruột không hề vô can. Không phải họ "không biết". Không phải họ "bất lực không thể ngăn". Trong rất nhiều trường hợp, họ trực tiếp tham gia, hoặc lựa chọn đứng ngoài quan sát con mình bị hành hạ. 

Câu hỏi đặt ra là, tại sao?

Tình yêu lứa đôi nuốt chửng tình mẫu tử?

Hai đối tượng Hiệp và Tâm (Ảnh: Công an TP Hà Nội)

Trong tâm lý học, có một khái niệm gọi là "trauma bonding" - tạm dịch là "gắn kết đau thương". Đây là hiện tượng nạn nhân của bạo hành cảm xúc dần dần phụ thuộc về mặt tâm lý vào chính kẻ gây tổn thương cho mình. Quá trình này diễn ra qua ba giai đoạn quen thuộc trong các mối quan hệ với người có nhân cách ái kỷ: lý tưởng hóa - hạ thấp giá trị - chối bỏ.

Ở giai đoạn đầu, người đàn ông tỏ ra ngọt ngào, cuốn hút, cho người phụ nữ cảm giác được yêu thương trọn vẹn lần đầu trong đời. Đến giai đoạn hai, anh ta bắt đầu hạ thấp, chỉ trích, kiểm soát. Đến giai đoạn ba, anh ta đe dọa rời bỏ. Và chính lúc bị đe dọa rời bỏ, người phụ nữ rơi vào trạng thái cuồng loạn - làm tất cả để giữ anh ta ở lại, kể cả những điều phi lý nhất. Vòng lặp ấy lặp đi lặp lại đến mức nạn nhân không còn nhận ra mình đang bị thao túng. Họ chỉ còn biết một điều: không được mất người này.

Nhìn lại các vụ án vừa nêu, một điểm chung lạnh người: người mẹ thường rất trẻ. Bàn Thị Tâm sinh năm 2006 - mới 20 tuổi. Mẹ của bé trai 2 tuổi ở TP.HCM cũng còn trẻ. Họ có con từ rất sớm, nhiều người đã trải qua một mối quan hệ đổ vỡ, và đang bám víu vào một người đàn ông mới như chiếc phao cuối cùng. Phòng trọ chật chội, công việc bấp bênh, không có gia đình hai bên hỗ trợ - bối cảnh ấy biến người bạn trai thành toàn bộ thế giới của họ.

Trong logic méo mó của trauma bonding, đứa con riêng không còn là máu mủ. Nó trở thành "vật cản" - cản trở mối quan hệ mới, cản trở việc làm hài lòng người đàn ông, cản trở khả năng có một gia đình "trọn vẹn" mà người mẹ đang khao khát. Khi bạn trai khó chịu vì đứa trẻ, người mẹ không bảo vệ con. Cô ta đứng về phía bạn trai - vì mất bạn trai đáng sợ hơn mất con, theo cảm nhận lệch lạc đã được trauma bonding cài đặt.

Đáng nói hơn, ở vụ Phú Diễn, có một chi tiết nhỏ nhưng rất gợi: ngay trong ngày bé H. bị đánh đập man rợ, Hiệp vẫn đưa Tâm đi khám thai. Người mẹ này đang mang trong mình một đứa con của người đàn ông mới. Đứa trẻ trong bụng đại diện cho tương lai cô ta hình dung. Đứa trẻ 4 tuổi đã có sẵn đại diện cho quá khứ cô ta muốn xóa.

Đứa trẻ trở thành "vật chứa" của hai người lớn căng thẳng

Khái niệm thứ hai cần nhắc đến là "scapegoating" - cơ chế đổ vai. Trong các gia đình rối loạn chức năng, một thành viên (thường là yếu nhất) bị chọn để gánh tất cả những cảm xúc tiêu cực mà các thành viên khác không xử lý được: căng thẳng tài chính, mâu thuẫn lứa đôi, tự ti, bất mãn cuộc sống.

Đứa trẻ 4 tuổi là đối tượng lý tưởng cho cơ chế này. Em không phản kháng được. Em không bỏ đi được. Em không tố cáo được. Em không có tiền. Em không có pháp lý. Em không có ai bảo vệ. Đánh em là cách "xả" cảm xúc rẻ nhất, an toàn nhất, ít hậu quả tức thời nhất - so với đánh nhau giữa hai người lớn, hay đối diện với những vấn đề thật sự đang ăn mòn cuộc sống của họ.

Trong vụ việc lần này ở Phú Diễn, lý do để hai người trừng phạt bé H. thoạt nghe rất nhỏ nhặt: "ăn vụng bánh kẹo", "không kiểm soát được vệ sinh", "nghịch bẩn trong nhà tắm". Nhưng nếu đọc kỹ chuỗi sự kiện, có thể thấy mỗi lần bé bị đánh là một lần hai người lớn đang căng thẳng vì điều khác - đi khám thai về mệt, đi chơi về bực, không có tiền, không có lối thoát. Bé chỉ là cái cớ.

Người mẹ trong cơ chế này không "ác" theo nghĩa bẩm sinh. Cô ta là người đang ngập trong cảm xúc của chính mình - bất an, mệt mỏi, sợ mất bạn trai, sợ mất tương lai - và cô ta dùng con mình làm chỗ trút. Mỗi cái tát, mỗi lời chửi không phải dành cho đứa trẻ thật sự đang đứng trước mặt. Nó dành cho tất cả những gì cô ta không dám đối diện trong đời mình.

Đây là một tầng sâu hơn của bi kịch: ngay cả khi không có bạn trai bạo lực bên cạnh, nhiều người mẹ trẻ rơi vào hoàn cảnh tương tự cũng có thể tự mình đánh con. Sự xuất hiện của một người đàn ông bạo lực chỉ làm khuếch đại và "hợp pháp hóa" cơ chế vốn đã có sẵn.

Vòng lặp liên thế hệ và cảm giác "đây mới là bình thường"

Tầng phân tích thứ ba đặt câu hỏi: tại sao có những người phụ nữ rơi vào trauma bonding, còn có những người không? Câu trả lời nằm ở tuổi thơ.

Một nghiên cứu được nhiều chuyên gia tâm lý gia đình nhắc đến chỉ ra rằng: trẻ em lớn lên trong môi trường thường xuyên có xung đột, bạo lực hoặc thiếu an toàn về cảm xúc dễ hình thành tâm lý lo âu, sợ hãi, thậm chí coi những hành vi kiểm soát, quát mắng là "bình thường". Khi bước vào các mối quan hệ tình cảm sau này, "chuẩn mực lệch" này khiến họ khó nhận ra đâu là ranh giới cần được tôn trọng.

Nói cách khác: một người phụ nữ lớn lên trong gia đình mà cha đánh mẹ, mẹ đánh con, ông bà chửi cháu - khi trưởng thành, cô ta không có "bộ thước" nào để đo thế nào là yêu thương lành mạnh. Cô ta gặp một người đàn ông kiểm soát và nhầm tưởng đó là "anh ấy quan tâm". Cô ta thấy bạn trai đánh con và nghĩ "ngày xưa mình cũng bị đánh, có sao đâu". Cô ta đánh con và tin rằng đó là "dạy dỗ" - đúng như câu cửa miệng "thương cho roi cho vọt" mà cô ta nghe từ bé.

Các nhà tâm lý gọi đây là "vòng lặp liên thế hệ của bạo lực". Nó không phải là di truyền sinh học. Nó là di truyền hành vi, di truyền cách nhìn về thế giới. Đứa trẻ bị bạo hành lớn lên thành người trưởng thành không biết yêu thương ai khác - kể cả con của chính mình - theo cách lành mạnh, vì chưa từng được ai yêu thương mình theo cách ấy.

Điều này không bào chữa cho hành vi tội ác. Bàn Thị Tâm vẫn sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự, và pháp luật cần xử nghiêm. Nhưng để ngăn vụ tiếp theo, để bé H. tiếp theo không phải chết, chúng ta cần hiểu vòng lặp này hoạt động ra sao - và cắt nó ở đâu.

Khi xã hội vô can

Có một câu hỏi nữa cần đặt ra. Bé H. bị đánh đập 2-3 ngày một lần trong suốt một tháng. Em sống trong một khu trọ có hàng xóm. Em đã đi khám thai cùng mẹ. Em ở cùng tầng với những người khác. Vậy tại sao không ai phát hiện? Hoặc nếu có nghi ngờ, tại sao không ai báo?

Một nhân chứng ở khu trọ Phú Diễn nói với báo Tiền Phong: "Ở khu trọ này thì ai biết nhà đấy, cũng rất ít khi gặp nhau nói chuyện".

Câu nói nhẹ tênh ấy chứa đựng một sự thật đắng: trong các đô thị Việt Nam hiện đại, các khu trọ công nhân, người lao động trẻ, người nhập cư - sự cô đơn xã hội đã đạt đến mức khiến một đứa trẻ bị tra tấn trong nhiều ngày mà không một người lớn nào ngoài kia kịp can thiệp.

Hệ thống bảo vệ trẻ em ở Việt Nam có Tổng đài 111 - Đường dây nóng quốc gia bảo vệ trẻ em, hoạt động 24/7 và miễn phí. Có Luật Trẻ em 2016. Có quy định pháp lý rõ ràng cấm mọi hành vi bạo lực, ngược đãi với trẻ. Nhưng các công cụ này chỉ phát huy tác dụng khi có ai đó - một hàng xóm, một bà chủ trọ, một người giao hàng, một bác xe ôm - đủ tỉnh táo để nhận ra dấu hiệu bất thường, và đủ trách nhiệm để gọi.

Tiếng khóc bất thường lặp lại nhiều ngày. Đứa trẻ có vết bầm. Đứa trẻ rút khỏi mọi người. Đứa trẻ sợ một phép trước cha dượng. Tất cả đều là những tín hiệu mà cộng đồng có thể nhìn ra - nếu không quay đi.

---

Câu hỏi "vì sao một người mẹ có thể làm điều ấy" không có câu trả lời gọn gàng, an ủi. Nó đòi hỏi chúng ta phải nhìn vào những thứ rất khó nhìn: cách trauma bonding biến tình yêu lứa đôi thành cái bẫy, cách cơ chế đổ vai biến đứa trẻ thành thùng rác cảm xúc, cách bạo lực truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác như một thứ di sản đen.

Bé H. đã không thể được cứu. Nhưng những bé H. khác - đang bị đánh trong một phòng trọ nào đó ngay lúc bạn đang đọc bài này - vẫn có thể. Điều đó phụ thuộc vào việc chúng ta - những người đứng ngoài - có chọn nhìn, chọn nghe, chọn gọi điện thoại, hay chọn quay đi như cách Bàn Thị Tâm đã quay đi khỏi nhà tắm hôm ấy.

Khi phát hiện hoặc nghi ngờ trẻ em bị bạo hành, hãy gọi Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em 111 - miễn phí, hoạt động 24/7, bảo mật danh tính người báo tin.